YARGITAY, AYNİ YARDIMIN NAKİT OLARAK ÖDENMİŞ OLMASI DURUMUNDA SİGORTA PRİMİNE ES

(1/1)

MESLEKTAŞ:
YARGITAY, AYNİ YARDIMIN NAKİT OLARAK ÖDENMİŞ OLMASI DURUMUNDA SİGORTA PRİMİNE ESAS KAZANCA DAHİL EDİLEMEYECEĞİNE KARAR VERDİ
 

Yazar: UmutTOPÇU(*)

E-Yaklaşım / Kasım 2007 / Sayı: 52

 

I- GİRİŞ

506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamındaki sigortalılara sağlanan yardımlar, esas olarak işçi ve işverenler tarafından ödenen primlerle finanse edilmektedir. Uygulamada, sigortalılara farklı isimler altında ödemeler yapıldığı görülmektedir. Bu durum, hangi ödemeden sigorta primi kesintisi yapılması gerektiği, hangi ödemeden sigorta primi kesintisi yapılmaması gerektiği sorununa yol açmaktadır.

506 sayılı Yasa’nın 77. madde 2. fıkrasında, sigortalılara yapılan ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamlarının, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde dikkate alınmayacağı, bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır.

Bu yazıda, ayni yardım olarak sigortalılara nakden yapılan ödemelerin sigorta primine esas kazancın tespitinde dikkate alınıp alınmayacağı hususunda T.C. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin kararı incelenmiştir.

II- İŞVEREN TARAFINDAN NAKİT OLARAK ÖDENEN AYNİ YARDIM PRİME TABİ TUTULMALI MI?

Son dönemlerde bazı işverenlerin çalıştırdıkları sigortalılara ayni yardım adı altında nakit ödemelerde bulundukları ve bu ödemelerin de sigorta primine esas kazanç kapsamı içinde düşünülmemesi gerektiği görüşünü tartışmaya açtıkları gözlenmektedir.

A- KONUNUN MEVZUAT YÖNÜ

506 sayılı Kanun’un 77. maddesinde hangi tür ödemelerin nasıl prime tabi tutulacağı açıklanmış bulunmaktadır.

Buna göre, uygulama;

“ Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında:

a) Sigortalıların o ay içinde hakettikleri ücretlerin,

b) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin,

c) İdare ve kaza mecilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, ayni yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz. Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur.” hükümleri esas alınarak yürütülmektedir.

Uygulamada hangi ödemelerin sigorta primlerinin hesabına esas tutulup tutulmayacağı konusunda tereddütler olmaktadır. 4958 sayılı Yasa ile değişiklik yapılmadan önce 506 sayılı Kanun’un 77. maddesinin ikinci fıkrası ile yollukların, çocuk ve aile zamlarının, ölüm, doğum ve evlenme yardımları ile ayni yardımların sigorta primine esas kazançların hesabında dikkate alınmayacağı belirtilmiştir. Ancak, 4958 sayılı Kanun’un 36. maddesi ile 506 sayılı Kanun’un 77. maddesinin 2. fıkrasında 01.01.2004 tarihinden geçerli olmak üzere yapılan değişiklikle ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamlarının, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde dikkate alınmayacağı, bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır.

Ayrıca yine konuyla ilgili olarak 4958 sayılı Kanun’un 36. maddesi ile değişik Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 77. maddesinde, sigortalılara yapılan ayni yardımların sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde dikkate alınmayacağı hükme bağlanmıştır. Bu bağlamda giyecek, gıda, eğitim malzemesi, yakacak gibi ayni olarak verilen yardımlardan sigorta primi kesintisi yapılmayacaktır. Ancak, 4958 sayılı Yasayla ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı hükme bağlandığından, sigortalılara giyecek, gıda, eğitim malzemesi, yakacak gibi ayni yardım yerine, bunların parasının nakit olarak verilmesi halinde sigorta primi kesintisi yapılması gerektiğine dikkat edilmelidir. Çünkü, yasada sadece ayni yardım olarak verilmesi halinde sigorta primi kesintisi yapılmayacağı hükme bağlanmıştır.[1]

Görüldüğü üzere işveren tarafından nakden ödenen ayni yardımların sigorta primine esas kazanca dahil edilmesi gerektiği yönünde mevzuat açısından herhangi bir tereddüt görünmemektedir fakat T.C. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi 05.02.2007 tarihli kararında[2]; “ 506 sayılı Yasa’nın 77. Madde 1. Fıkrasında prim hesabı da göz önünde vurulacak kazançlar belirtilmiş, 2. Fıkrasında ise bunun istisnaları gösterilmiştir. Fıkrada ifade edildiği biçimde sosyal amaçlı olarak veya işverenin yasa ve sözleşme dışında sigortalısına yaptığı yardım ve ödemeler prim hesabında nazara alınmazlar ve prime tabi tutulmazlar. Bu ödeme veya yardımlar ücret ve benzeri ödemelerden tamamen farklı nedenlere dayanırlar. İşin karşılığı olmaktan ziyade insani değer yargıları sonucu verilirler. Yasa bunları sayarak belirtmiştir. Bu yardımlar ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yollukları, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, ayni yardımlar, yemek, çocuk ve aile zamlarıdır. Burada ayni yardımlar özellik göstermektedir. Ayni yardımdan amaç, sosyal veya kişisel bir ihtiyacın karşılanması yolunda yapılan bir yardımdır. Yardımın ayni veya para olarak yapılmasının bir önemi bulunmamaktadır.  Örneğin; işverenin sigortalılara dağıttığı elbise, ayakkabı, sigortalı için kitap, kırtasiye gibi yardımlar, doğrudan ayni nitelik taşımasına rağmen bu yardımlar yemek bedeli, taşıt gideri, yakacak bedeli, dikiş ücreti, mesken veya sağlık yardımı, öğrenim yardımı türünden nakitte olabilir. Bu tür somut biçimde belli edilmiş bir ihtiyaca yönelik yardımlar ayni yardımlar olarak kabul edilir ve prim hesabında dikkate alınmazlar…” demektedir. Yargı mercii yukarıda belirtilen kararında bahse konu durumu geniş bir perspektifle ele aldığı ayrıca konunun denetim boyutunu ihmal ettiği açıktır. Yargıtay, kararında belirttiği “somut biçimde belli edilmiş bir ihtiyaç” derken işverenlerin, sigortalılara yaptığı ve/veya yapacağı ve prime tabi tutması gereken her türlü ödemeyi ayni yardım kılıfı altına sokabileceği ihtimali ile denetim açısından yaratabileceği güçlüğü ve belirsizliği göz önüne almamıştır.   

III- SONUÇ

Her ne kadar sosyal sigortalar mevzuatı açısından işverenler tarafından nakdi olarak yapılan ayni yardımların sigorta primine esas kazanca dahil edilmesi gerektiği açıksa da ve de konuyla ilgili alınan Yargıtay kararının hukuk genel kurul kararı olmadığı için herhangi bir bağlayıcılığı yok ise de gelecekte bu ve buna benzer Yargıtay kararlarının alınması işverenler açısından emsal teşkil edebilecek ve bu durum sosyal güvenliğin finansman boyutuna ciddi zararlar verebilecektir. Sonuç olarak işverenlerin unutmaması gereken iki şey var; birincisi, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun uygulamada sigortalılara ayni yardım adı altında yapılan nakdi ödemeleri prime esas kazanç hesabına dahil ettiği ve primi bu şekilde hesapladığı, ikincisi ise henüz bu konu ile ilgili içtihadı birleştirme kararı olmadığı için yargı yoluna başvurarak yapılan itirazların zaman zaman da olsa işverenler açısından işe yaradığı ve sonuç verdiğidir.


 


--------------------------------------------------------------------------------

*            Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettiş Yrd.,

[1]           Resul KURT, Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettişi, “Yaklaşım Dergisi”, Sayı:135

[2]           Esas No:2006/4180, Karar No:2007/1193

 

 

Navigasyon

[0] Mesajlar