sonraki »

[Mehmet Sayar]

  Beyan Edilmesi Gereken Değer Artıs Kazançları Ve Arızi Kazançlar

Gelir Vergisi Kanunumuz gelire giren kazanç ve iratları 7 grup halinde tanımlamıstır.
Bunlar
1- Ticarî kazançlar,
2- Ziraî kazançlar,
3- Ücretler,
4- Serbest meslek kazançları,
5- Gayrimenkul sermaye iratları,
6- Menkul sermaye iratları,
7- Diğer kazanç ve iratlardır.
Diğer kazanç ve iratlar ise değer artıs kazançları ile arızi kazançlardan olusmaktadır.
Değer Artıs Kazançları hangileridir?
Değer artıs kazançları Gelir Vergisi kanunumuzun Mükerrer 80’nci maddesinde
düzenlenmistir. Buna göre asağıda yazılı mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan
kazançlar değer artısı kazançlarıdır.
1. İvazsız (karsılıksız) olarak iktisap edilenler ile tam mükellef kurumlara ait olan ve iki
yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetleri hariç, menkul kıymetlerin veya diğer
sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından sağlanan kazançlar.
2. G.V.K. nun 70 inci maddesinde tanımlanan gayrimaddi hakların (ihtira beratları hariç)
elden çıkarılmasından doğan kazançlar.
 
3. Telif haklarının ve ihtira beratlarının müellifleri, mucitleri ve bunların kanunî mirasçıları
dısında kalan kimseler tarafından elden çıkarılmasından doğan kazançlar.
4. Ortaklık haklarının veya hisselerinin elden çıkarılmasından doğan kazançlar.
5. Faaliyeti durdurulan bir isletmenin kısmen veya tamamen elden çıkarılmasından doğan
kazançlar.
6. Miras yoluyla geçenler hariç gayrimenkul ve hakların, iktisap tarihinden baslayarak bes
yıl içinde (01.01.2007 tarihinden önce iktisap edilmisler olanlarda 4 yıl) elden
çıkarılmasından doğan kazançlar
Ancak bir takvim yılında elde edilen değer artısı kazancının (menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası araçlarının elden çıkarılmasından sağlananlar hariç) belli bir tutarı asmamsı halinde
beyan edilmelerine gerek bulunmamaktadır. Bu tutar 2009 yılında elde edilenler için 7.600;
2010 yılında elde edilenler için ise 7.700 TL dır.
Enflasyon endekslemesi:
Mal ve hakların elden çıkarılmasında iktisap bedeli, elden çıkarılan mal ve hakların, elden
çıkarıldığı ay hariç olmak üzere Devlet İstatistik Enstitüsünce belirlenen toptan esya fiyat
endeksindeki artıs oranında artırılarak tespit edilir. (Bu endekslemenin yapılabilmesi için artıs
oranının % 10 veya üzerinde olması sarttır.)
Arızi Kazançlar hangileridir?
Arızi kazançlar ise Gelir Vergisi kanunumuzun Mükerrer 82’nci maddesinde düzenlenmistir.
Vergiye tâbi arızi kazançlar sunlardır:
1. Arızi olarak ticarî muamelelerin icrasından veya bu nitelikteki muamelelere tavassuttan
elde edilen kazançlar.
2. Ticarî veya ziraî bir isletmenin faaliyeti ile serbest meslek faaliyetinin durdurulması veya
terk edilmesi, henüz baslamamıs olan böyle bir faaliyete hiç girisilmemesi, ihale, artırma ve
eksiltmelere istirak edilmemesi karsılığında elde edilen hâsılat.
3. Gayrimenkullerin tahliyesi veya kiracılık hakkının devri karsılığında alınan tazminatlar ile
pestemallıklar (kiracıya ait tesisat ve malların tahliye ve devri sırasında kiralayan veya yeni
kiracıya devrinde doğan kazançlar dahil).
4. Arızi olarak yapılan serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla tahsil edilen hâsılat.
 
5. Gerçek usulde vergiye tâbi mükelleflerin terk ettikleri isleri ile ilgili olarak sonradan elde
ettikleri kazançlar (zarar yazılan değersiz alacaklarla, karsılık ayrılan süpheli alacakların
tahsili dahil).
6. Dar mükellefiyete tâbi olanların Gelir Vergisi Kanunun 45’nci maddesinde yazılı isleri
arızi olarak yapmalarından elde ettikleri kazançlar.
Bir takvim yılında yukarıdaki (1), (2), (3) ve (4) numaralı bentlerde yazılı olan kazançlar
(henüz baslamamıs olan ticarî, ziraî veya meslekî bir faaliyete hiç girisilmemesi ile ihale,
artırma ve eksiltmelere istirak edilmemesi karsılığında elde edilen kazançlar hariç) toplamının
(2009 yılı için 17.900; 2010 yılı için 18.000) liralık kısmı gelir vergisinden müstesnadır.
Bu düzenlemede geçen “hâsılat” deyimi alınan para ve ayınlarla diğer suretlerle elde edilen
ve para ile temsil edilebilen menfaatleri ifade eder.
Arızi kazançların safi miktarı asağıdaki sekilde tespit olunur:
1. Bu maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde yazılı islerde satıs bedelinden
maliyet bedeli ve satıs dolayısıyla yapılan giderler indirilir.
2. Bu maddenin birinci fıkrasının (2), (3), (4) ve (5) numaralı bentlerinde yazılı islerde elde
edilen hâsılattan tevsik edilmek kaydıyla yapılan giderler indirilir.
3. Bu maddenin birinci fıkrasının (6) numaralı bendinde yazılı islerde, 45. madde
hükümleri uygulanır
 
 
Hazırlayan Atilla Y. Dölarslan, Yeminli Mali Müsavir