İNŞAAT İŞLERİNDE VERGİLEME VE MUHASEBE UYGULAMASI 1

(1/1)

Maraşlı:
10 Nisan 2006
 
Ömer TEKİN
Yeminli Mali Müşavir
tekinymm@hotmail.com
 
İNŞAAT İŞLERİNDE VERGİLEME VE MUHASEBE UYGULAMASI (I)
 
1-Giriş:
 
Son birkaç yıldır döviz kurunun ve faizlerin düşmesi emlak piyasasını hareketlendirmiş bulunmaktadır. Ayrıca bankaların konut alıcılarına düşük faizle uzun vadeli kredi imkanı tanımaları bu piyasanın gözde olmasına neden olmuştur. Bu durum müteahhitlerin tekrar inşaat işlerine girmesine neden olmuş, memleketin heryeri şantiyeye dönmüş durumdadır.
 
İnşaat işinin revaçta olduğu bugünlerde bu işin vergilemesi ve muhasebesindeki  inceliklerinin bilinmesi gerekmektedir.
 
Bilindiği üzere inşaat işleri, yapım türlerine ve yapım sürelerine göre farklılık göstermektedir. Her inşaat faaliyetinin vergilemesi ve muhasebesi farklılıklar göstermektedir. Bu nedenle her faaliyet türü önce başlık olarak belirtilip sonra konuyla ilgili vergileme ve muhasebe kaydı uygulamalı olarak açıklanmaya çalışılmıştır.
 
2- Kişisel Servete Dahil Arsanın, Kat Karşılığı Müteahhitlere Verilmesi Suretiyle Yaptırılan İnşaatlar :
 
Uygulamada karşımıza sık çıkan örneklerdendir. Vergi mükellefi olmayan kişilerin yıllar önce yatırım amaçlı olarak aldıkları arsayı, inşaat işiyle uğraşan müteahhitlere kat karşılığı anlaşarak inşaat yaptırmalarıdır. Arsa sahipleri, inşaat sonucu ortaya çıkan daire ve işyerlerinin bir kısmını inşaatı yapan müteahhite, kalan kısmını da kendisi almaktadır. Sık olarak karşımıza çıkan bu tip inşaat işinde vergileme ve muhasebe kayıtları aşağıda verilen örnek olay üzerinde açıklanmıştır.
 
Örnek :
 
Ahmet Demir 5 yıl önce yatırım amacıyla aldığı arsayı, 2005 yılında kat karşılığı müteahhitle anlaşmıştır. Müteahhit aldığı arsa  üzerine 10 adet daire, 2 adet işyeri yapacaktır. Arsa sahibine 5 daire 1 işyeri verecektir.
 
a- Kişisel Servete dahil arsanın Müteahhide verilmesinde vergileme:
 
Ahmet Demir'in kişisel  servetine dahil arsayı kat karşılığı müteahhide vermesi G.V. Kanunun 80/6. maddesi uyarınca 4 yılı geçmiş olması nedeniyle değer artış kazancı olarak vergilendirilmeyecektir.
 
b- Müteahhidin vergilendirilmesi:
 
Yukarıdaki örneğe devam edersek müteahhit yukarıdaki arsayı 2005 yılında 5 daire 1 işyeri karşılığında alarak, 2005 yılında inşaata başlamış, 2006 yılında bitirerek 10 daire ve 2 işyeri yapmıştır. Anlaşmaya göre 5 daireyi ve 1 işyerini arsa sahibine devretmiş, kalan daireleri ve 1 işyerini 2006 yılında satmıştır.
 
Müteahhidin yaptığı daire ve işyerlerine  yapılan giderlerin  muhasebe kayıtı ve  vergilemesi aşağıdaki gibi olacaktır.
 
2005 yılında yapılan harcamalar:
 
    Tutarı   KDV.si
-İnşaat malzemesi   600.000   108.000
-İşcilik   200.000   -
-Genel Üretim Gideri   50.000   9.000
-Genel Giderler   10.000   1.000
- Pazarlama Giderleri   5.000   900
- Finasman Giderleri   20.000   -
 
Not:  Yukarıda alınan inşaat malzemesinin 500.000 YTL sini 2005 yılında inşaatta kullanmış , 100.000 YTL lik kısmı 2006 yılına devretmiştir.
 
Muhasebe Kayıtları:
 
1-----------------------------------------/----------------------------------------
150- İlk madde ve Mlz. Hs.   600.000
191- İndirilecek KDV    108.000
         XXX(Kasa-Satıcılar)   708.000
İnşaat malzemelerinin alış kaydı
2--------------------------------------- /-----------------------------------------
710-   Direkt İlk Madde Mlz Giderleri.    500.000
         150-İlk Madde ve Mlz Hs.        500.000
İlk madde ve malzemeden yıl içinde inşaata sarfedilen kısmı
3---------------------------------------- /---------------------------------------
720-    Direkt İşcilik Giderleri    200.000
730-   Genel Üretim Giderleri      50.000
191-    İndirilecek KDV                   9.000
770-   Genel Yönetim Giderleri    10.000
191-    İndirilecek KDV          1.000
760-   Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri   5.000
191-    İndirilecek KDV         900
780-   Finansman Giderleri          20.000
          XXX(Kasa-Satıcılar)   295.900
Yıl içinde yapılan harcamaların kaydı
4---------------------------------------/------------------------------------------------------
151 Yarı mamul Üretim    750.000
   711- Direkt İlk Madde Mlz Giderleri Yansıtma Hs..    500.000
   721- Direkt İşcilik Giderleri Yansıtma Hs.    200.000
   731-   Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs      50.000
Devam eden inşaat hesabındaki giderlerin yıl sonu yarı mamul hesabına devri
5-----------------------------------------/-----------------------------------------------------
711-   Direkt İlk Madde Mlz Giderleri Yansıtma Hs..    500.000
721-    Direkt İşcilik Giderleri Yansıtma Hs.     200.000
731-   Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs       50.000
         710- Direkt İlk Madde Mlz Giderleri.    500.000
         720- Direkt İşcilik Giderleri    200.000
         730-   Genel Üretim Giderleri      50.000
Yarı mamul hesabına atılan gider hesaplarının kapatılması
6----------------------------------------------/-------------------------------------------------
631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri    5.000
632- Genel Yönetim Giderleri            10.000
660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri             20.000
         771-   Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs     10.000
         761-   Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri YansıtmaHs      5.000
         781-    Finansman Giderleri Yansıtma Hs            20.000
   Faaliyet giderlerinin gelir tablosu hesablarına devri
7------------------------------------------- /---------------------------------------------------------
771-Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs         10.000
761-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri YansıtmaHs        5.000
781-Finansman Giderleri Yansıtma Hs         20.000                  
         770-   Genel Yönetim Giderleri    10.000
         760-   Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri     5.000
         780-    Finansman Giderleri  Hs           20.000
   Faaliyet giderleri hesabının kapanış kaydı
8---------------------------------------------/------------------------------------------------------
190- Devreden KDV         118.900 
          191- İndirilecek KDV    118.900
KDV beyannamelerinin beyanı sırasında yapılan kayıtlar
9---------------------------------------------- / -----------------------------------------------------
690 Dönem Karı Veya Zararı          35.000
         631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri   5.000
         632- Genel Yönetim Giderleri     10.000
         660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri     20.000
   Faaliyet giderlerinin K/Z Hesabına devri kaydı
10-------------------------------------------- / --------------------------------------------------------
692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabı    35.000
         690- Dönem Karı Veya Zararı            35.000
   Dönem K/Z hesabının Dönem net Kar Zarar hesabına devri
11-------------------------------------------/-----------------------------------------------------------
591- Dönem Net Zararı    35.000
         692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabı   35.000
   Dönem zararının Blanço hesabına devri
---------------------------------------- / --------------------------------------------------------------
 
2005 yılı Beyanıyla ilgili açıklamalar:
 
Yukarıdaki  kayıtlar sonucu  Müteahitin 31.12.2005 itibariyle hesap durumu özetle aşağıdaki gibidir:
 
150- No'lu hesabın borç bakiyesi   100.000 YTL
151- No'lu hesabın borç bakiyesi   750.000 YTL
591- Dönem Net Zararı   35.000 YTL
190- Devreden KDV   118.900 YTL dir.
 
Müteahhit Gelir vergisi mükellefi olup, yukarıdaki kayıtlara göre 2005 yılı için 2006 yılın Mart ayının 15'ine kadar gelir vergisi beyannamesi vermesi gerekmektedir.
 
Yıl içinde Geçici vergi  beyannamelerini ve KDV beyannamelerini de vermesi gerekmektedir.
 
Sırası gelmişken belirtelim. Müteahhidin yaptığı inşaat işi G.V. Kanunundaki yıllara  sari inşaat işi değildir. Yıllara sari inşaat işi olarak kabul edilebilmesi için;
 
- İşin inşaat işi olması,
- yıllara sari olması ve taahhüd edilmiş olması şartlarını birlikte taşımış olması gerekmektedir.
 
Örneğimizde inşaat işi 2005 de başlayıp, 2006 yılında bitmişse de yıllara sari olarak kabul edilmemektedir.
 
Bu iş, inşaat imalat işi gibi düşünülmesi gerekmektedir. Dolayısiyle yukarıdaki kayıtlara göre Gelir Tablosu  ve bilanço çıkartılarak gelir vergisi beyannamesi verilmesi gerekmektedir.
 
Çıkarılan Blançoda;
 
- İlk Madde malzeme (stok)   :   100.000
- Yarı mamuller (stok)    :  750.000
- Dönem Net zararı     :    35.000
- Devreden KDV      :  118.900 YTL olarak yer almalı
 
Gelir tablosunda da;
 
- Faaliyet giderlerinden kaynaklanan (Genel Yönetim Giderleri-Pazarlama Giderleri- Finansman giderleri) 35.000 YTL, dönem zararı olarak yer almalıdır.
 
- 2005 yılı için verilen gelir vergisi beyannamesinde 35.000 YTL zarar beyan edilmelidir.
 
Örnek olayımızda inşaat işi 2006 yılında da devam etmektedir. 2006 yılındaki  işlemlere geçmeden aşağıdaki hususları belirtmek gerekirse;
 
- 2005 yılı beyannamesinde gösterilen zarar, 2006 yılında oluşacak kardan mahsup edilecektir.
 
- 24 sıra no'lu KDV Genel tebiğine göre, 150 m2 den düşük konut teslimleri 1.1.1998 tarihinden önce KDV'den istisna edildiğinden bunlara isabet eden KDV'ler indirim konusu edilmeyip, indirimlerden çıkartılıp maliyete atılması gerekiyordu.
 
- 66 sıra no'lu KDV Genel tebliğine göre de 1.1.1998 den sonra bu teslimler  %1 KDV 'ye tabi olup, buna ilişkin KDV indirim konusu edileceği belirtilmiştir. İndirim konusu olması gereken KDV'lerin 1.1.1998 yılından sonraki teslimlere isabet eden KDV'lerin maliyete ya da gider yazılmamasına dikkat edilmesi gerekmektedir. Bu yüzden örneğimizde 2005 yılında 191- no'lu hesaplarda indirim konusu edilen KDV'ler yıl sonunda maliyete ya da giderlere atılmamıştır. Blançoda devreden KDV olarak yer almıştır.
 
1.1.1998 den sonraki teslimlere ilişkin 150 m2 den düşük konutlara ilişkin olup, indirimle giderilmeyen KDV'ler yıllık bazda ertesi yılın Ocak-Kasım dönemlerinde  KDV kanunun  29/2. maddesine göre  iade olarak istenmesi mümkün bulunmaktadır. 
 
Çalışmamız devam edecek olup, bundan sonraki bölümde örnek olay üzerinde 2006 yılı işlemlerini ve  KDV iadesi hakkında da daha detaylı açıklamalar yapılacaktır. Ayrıca İnşaat işlerinde asgari işcilik uygulaması yine  örnek olay üzerinde açıklanmaya çalışılacaktır.

Maraşlı:
Bundan önceki bölümde "kat karşılığı inşaat işlerindeki vergileme ve muhasebe uygulaması-( I )" başlıklı yazımızda, örnek olaydaki müteahhit'in 2005 yılında başlayıp 2006 yılında bitirdiği inşaat işinin, vergileme ve muhasebe kayıtları uygulamasının, 2005 yılına ilişkin olan kısmı açıklanmaya çalışılmıştı.
 
Bu yazımızda  da 2006 yılına ilişkin olan kısmı açıklanmaya çalışılacaktır.
 
Örnek olayımızdaki müteahhit'in 2006 yılındaki inşaat işiyle ilgili bilgileri aşağıdaki gibidir.
 
2006 yılında yapılan harcamalar:
 
    Tutarı   KDV.si
-İnşaat malzemesi   200.000   36.000
-İşcilik   100.000   -
-Genel Üretim Gideri   40.000   7.200
-Genel Giderler   10.000   1.800
- Pazarlama Giderleri   3.000   540
- Finasman Giderleri   2.000   -
 
Not: Bu örnek olayda,
 
- İnşaat bittiğinde inşaat malzemesi stoku bulunmadığı varsayılmıştır.
- Finansman giderleri faaliyet giderlerine ait olduğu varsayılarak, maliyet hesaplarına  atılmamıştır.
 
Biten daire ve işyerlerinin büyüklüğü:
 
2006 yılında inşaat yapımı bitmiş olup, 10 adet daire ve 2 adet işyeri yapılmıştır.
 
Daireler eşit büyüklükte olup her biri 120 M2, işyerleri 150 şer M2 dir. Toplam inşaat alanı (120*10 +150*2=) 1500 M2 dir.
 
Arsa sahibine Verilen Daireler ve işyeri:
 
Arsa sahibine, arsa karşılığı olarak 5 adet daire ve 1 adet işyeri verilmiştir.
 
2006 yılında yapılan satışlar:
 
Müteahhidin 2006 yılında daire ve işyerlerinin tamamını satmıştır. Satışını yaptığı daire ve işyerlerinin fiyatı ve KDV'leri aşağıdaki gibidir.
 
Daire   Tutarı   KDV oranı   KDV.si
 5 Adet Daire (120.şer m2)    1.250.000     % 1   12.500 
 1 Adet İşyeri   300.000     % 18   54.000 
 Toplam   1.550.000         66.500 
 
2006 yılında yapılması gereken muhasebe kaydı:
 
İlk kaydımız 2005'den 2006 yılına devreden stokların, yarı mamul haldeki inşaatın ve sair hesapların devrini sağlamak bakımından açılış kaydı yapılmıştır.
 
-----------------------------------------------------/----------------------------------
150-İlk Madde ve Mlz.      100.000
151-Yarı mamul    750.000
190- Devreden KDV      118.900
591-Dönem Net Zararı        35.000
           XXX…     1.003.900
Açılış kaydı
------------------------------------------------/-------------------------------------
2006 yılındaki harcamaların kaydı
---------------------------------------------/-----------------------------------------
 
      150-İlk madde ve Mlz. Hs.   200.000
      191-İndirilecek KDV           36.000
 
            XXX (Kasa-Satıcılar)    236.000
 
İnşaat malzemelerinin alış kaydı
---------------------------------------------/-----------------------------------------------
     710-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri.    100.000
 
            150-İlk Madde ve Mlz Hs.        100.000
 
2005'den gelen İlk madde ve malzeme stokunun inşaat yapımında kullanılması
---------------------------------------------/-----------------------------------------------
     710-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri.    200.000
 
            150-İlk Madde ve Mlz Hs.        200.000
 
2006 yılında alınan İlk madde ve malzemenin yıl içinde inşaatta sarf edilmesi
------------------------------------------/--------------------------------------------------
 
     720-Direkt İşçilik Giderleri   100.000
     730-Genel Üretim Giderleri    40.000
     191- İndirilecek KDV                  7.200
     770-Genel Yönetim Giderleri      10.000
     191-İndirilecek KDV                    1.800
     760-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri       3.000
     191-İndirilecek KDV                       540
     780-Finansman Giderleri        2.000
 
            XXX (Kasa-Satıcılar)    182.540
 
Yıl içinde yapılan harcamaların kaydı
------------------------------------------/-------------------------------------------------
     151- Yarı mamul Üretim   440.000
 
      711-Direkt İlk Madde Mlz Gid.i Yansıtma Hs..      300.000
      721-Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hs.        100.000
      731-Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs       40.000
 
2006 yılı İnşaat Maliyet hesabındaki giderlerin yıl sonu yarı  mamul hesabına devri
---------------------------------------/---------------------------------------------------
     711-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri Yansıtma Hs.   300.000
     721-Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hs.         100.000
     731-Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs           40.000
 
         710-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri.    300.000
         720-Direkt İşçilik Giderleri     100.000   
         730-Genel Üretim Giderleri              40.000
 
Yarı mamul hesabına atılan gider hesaplarının kapatılması
-------------------------------------------------------------------------------------------
   Faaliyet Giderlerinin sonuç hesaplarına devri kaydı:
-----------------------------------------------------/------------------------------------
     631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri      3.000
     632- Genel Yönetim Giderleri      10.000
     660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri          2.000
 
    761- Pazarlama Satış Dağıtım Gid. Yansıtma Hs   3.000
    771-Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs      10.000
    781- Finansman Giderleri Yansıtma Hs       2.000
 
Faaliyet giderlerinin gelir tablosu hesaplarına devri
--------------------------------------------------/---------------------------------------
     771-Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs         10.000
     761-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri Yansıtma Hs   3.000
     781-Finansman Giderleri Yansıtma Hs                2.000         
         
            770-Genel Yönetim Giderleri      10.000
            760-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri    3.000
            780-Finansman Giderleri  Hs              2.000
 
Faaliyet giderleri hesabının kapanış kaydı
----------------------------------------------/-------------------------------------------
Biten dairelerin mamuller hesabına alınış kaydı
-----------------------------------------------/------------------------------------------
152- mamuller            1.190.000
         151- Yarı Mamuller              750.000
          151- Yarı Mamuller            440.000
 
 Biten dairelerin mamuller hesabına devri
-------------------------------------------------------------------------------------------
 
Arsa sahibine   daire ve işyerlerinin tesliminde yapılacak işlemler:
 
Örneğimizde müteahhit kat karşılığı aldığı arsa üzerine 10 adet daire 2 işyeri yapmıştı. Bunlardan 5 adet daireyi ve 1 adet işyerini arsa karşılığı olarak arsa sahibine verecekti. Arsa sahibine bu daire ve işyerlerinin teslimi, 30 seri no'lu KDV genel tebliğinde de belirtildiği üzere KDV'ye tabidir. KDV'lerin gösterilmesi bakımından arsa sahibine fatura kesilmesi uygun olacaktır. Arsa sahibine teslim edilecek daire ve arsaların bedeli, KDV kanunun 27. maddesi uyarınca emsal bedeli olacaktır. Emsal bedel V.U.K.'nun 267 maddesinin 2. sırasındaki düzenleme uyarınca  maliyet bedelinin toptan satışlarda  %5, perakende satışlarda %10  fazlası olmaktadır.
 
Öte yandan 1.1.1998 tarihinden sonraki 150 M2 altındaki konut teslimleri %1 KDV'ye tabidir. İşyerleri teslimlerinin tamamı %18 KDV'ye tabidir.
 
Bu bilgilere göre müteahhidin arsa sahibine teslim edeceği daireler ve işyerine düzenleyeceği fatura aşağıdaki gibi olacaktır.
 
10 adet daire ve 2 işyerinin maliyeti        1.190.000  YTL 
10 dairenin alanı (120 * 10)   1200 M2     
2 işyerinin alanı (150 * 2)   300 M2     
Birim M2 nin maliyeti (1.190.000/1500)       794 YTL 
Teslim edilecek 5 adet dairenin bedeli (120 * 794) *5       476.400 YTL 
Dairenin emsal bedeli ( maliyet bedeli+ % 5 fazlası; 476.400 * 1,05)       500.200 YTL 
Teslim edilen 1 işyerinin maliyet bedeli (794* 150) * 1 )       119.100 YTL 
İşyerlerinin emsal bedeli (maliyet bedeli + %5 fazlası; 119.100 * 1,05)       125.055 YTL 
 
Arsa sahibine düzenlenecek faturada;
 
Bedeli   Tutarı   KDV oranı   KDV.si
 5 Adet Daire (emsal)    500.200     % 1   5002 
 1 Adet İşyeri (emsal   125.055     % 18   22.509 
        Toplam KDV   27.511 
 
Arsa sahibine düzenlenen yukarıdaki faturada sadece KDV tahsil edilecektir. Faturanın üzerine, faturanın  arsa bedeli karşılığında düzenlenmiş olduğu belirtilebilir. Yasal defterlere kayıt yapılırken bu faturadaki  sadece KDV gösterilmesi yeterli olacaktır. Ayrıca daire ve işyerleri için herhangi bir tahsilat yapılmayacağından 600 'lü hesaplara gelir yazılması söz konusu olmayacaktır.
 
Buna göre aşağıdaki muhasebe kaydı yapılması yeterli olacaktır.
 
------------------------------------------------/------------------------------------------
120- Alıcılar         27.511
 
         391- Hesaplanan KDV       27.511
 
Arsa sahibine teslim edilen daire ve işyerlerine ait faturanın kaydı
-------------------------------------------------------------------------------------------
 
Müteahhide Kalan Dairelerin Maliyet bedellerinin Tespiti:
 
Örnek olayımızda müteahhit 10 daire 2 işyeri yapmıştı. Bunlardan  5 daire ve 1 işyerini arsa sahibine, 5 daire 1 işyeri de kendisine kalmıştı. 10 daire ve  2 işyerinin müteahhide maliyeti 152- mamuller hesabında gözüken 1.190.000 YTL dir. Bu maliyet içinde  arsa sahibine devretmiş olduğu daire ve işyerlerine isabet eden maliyet bedeli de mevcuttur. Arsa sahibine devredilen daire ve işyerlerinin isabet eden maliyet, arsa bedeli olarak kabul edilmelidir.
 
Bu durumda müteahhide 5 daire ve 1 işyerinin maliyeti  152- mamuller hesabındaki 1.190.000 YTL dir.
 
Maliyet hesaplarının sonuç hesaplarına devri kaydı:
 
-------------------------------------------------------/-----------------------------------
620- Satılan Mamuller Maliyeti   1.190.000
 
         152- Mamuller        1.190.000
 
satılan daire ve işyerlerinin sonuç hesabına devri
-------------------------------------------------------/-----------------------------------
 
Daire ve işyerlerinin satış kaydı:
 
Müteahhit kendine kalan 5 daire ve 1 işyerini tamamını satmıştır. Dairelerin her biri 120 M2 olup, 150 M2 den düşük konut teslimleri  %1 KDV'ye tabi olduğundan satış bedelleri üzerinden %1 KDV hesaplanmıştır. İşyeri teslimi için KDV oranı  %18 dir.
 
Müteahhidin daire ve işyeri satışında düzenleyeceği fatura aşağıdaki gibi olacaktır.
 
Daire   Tutarı   KDV oranı   KDV.si
 5 Adet Daire (120'şer m2)   1.250.000     % 1   12.500 
 1 Adet İşyeri   300.000     % 18   54.000 
Toplam     1.550.000         66.500 
 
Daire ve işyerinin satış kaydı:
-------------------------------------------------- /-----------------------------------------
120-Alıcılar         1.616.500
 
            600- Yurt içi Teslimler   1.550.000
             391- Hesaplanan KDV             66.500
 
Daire ve işyerinin satışına ait faturanın  kaydı
-------------------------------------------------/-------------------------------------------
 
KDV Hesaplarının Kapanış Kaydı:
 
Bundan önceki bölümlerde de belirtildiği üzere 1.1.1998 'tarihinden önce, 150 M2 den düşük konutlar, KDV'den istisna edildiğinden ve  bu istisna kısmi istisna olduğundan dolayı, bu teslimlere  isabet eden KDV'ler indirimlerden çıkartılıp, maliyete ya da giderlere kaydediliyordu. 1.1.1998 yılından sonra 150 M2 ye kadar konu teslimleri %1 KDV 'ye tabi olduğundan eskiden olduğu gibi bunlara isabet eden KDV'lerin indirimlerden çıkarılması mümkün olmamaktadır. Yanlışlıkla veya eski alışkanlıkla bu KDV'lerin  maliyete atılması halinde dönem karının eksik hesaplanmasına neden olup, ileride yapılacak incelemede ilave tarhiyata neden olacaktır. Bu nedenle 1.1.1998 den sonraki konut teslimlere isabet eden KDV'ler,  KDV beyannamelerinde devreden KDV olarak bekletilecek, daha sonra bu teslimlere isabet eden KDV, iade olarak  talep edilebilecektir.
 
Örnek olayımızdaki  kayıtlarda toplam;
 
Daire   Tutarı
190 Devreden KDV (2005'den)   118.900 
191 İndirilecek KDV (2006 Yılına Ait)   45.540 
391 Hesaplanan KDV     94.011 
   (Arsa sahibine yapılan teslimlere ait    : 27.511)   
   (Daire + İşyeri satışlarına ait           : 66.500)   
 
Hesaplardaki toplamların aylık olma durumları ihmal edilmiş, tek dönem olarak kabul edilmiştir.
 
    Bu verilere göre KDV kapanış kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.
 
--------------------------------------------------/-------------------------------------------
391-Hesaplanan KDV             94.511
190- Devreden KDV                   69.929
 
         190-Devreden KDV              118.900
         191-İndirilecek KDV                45.540
      
KDV hesaplarının kapanış kaydı
 
-----------------------------------------------------/---------------------------------------
 
KDV beyannamesinde Devreden KDV olarak 69.929 YTL bulunacaktır.
 
Dönem Karının tespiti:
 
Örnek olayımızdaki kayıtlara göre K/Zarar hesabına devri  gereken hesaplar aşağıdaki gibidir.
 
-----------------------------------------------------/--------------------------------------
     690- Dönem Kar/Zarar Hesabı      15.000
 
         631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri    3.000
         632- Genel Yönetim Giderleri            10.000
         660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri                2.000
 
Faaliyet giderlerinin Kar Zarara devri kaydı
---------------------------------------------------/----------------------------------------
     600- Yurt içi Satışlar           1.550.000         
         
         690- Dönem Kar/Zarar Hesabı        1.550.000
 
Satışların K/zarara devri kaydı
------------------------------------------------/------------------------------------------
     690- Dönem Kar/Zarar Hesabı   1.190.000
 
         620-Satılan mamuller Maliyeti   1.190.000
 
Satılan mamullerin K/z hesabına devri
--------------------------------------------------/----------------------------------------
 
Müteahhidin Gelir vergisi Hesabı:
 
Yukarıdaki kayıtlara göre müteahhidin dönem karı aşağıdaki gibidir.
 
    Tutarı
Daire ve işyeri satış Hasılatı   1.550.000 
Satılan daire ve işyerlerinin maliyeti   1.190.000 
Faaliyet Giderleri   15.000 
Dönem Karı (1.550.000 - (1.190.000 +15.000 )   345.000 
2005 yılında beyan edilen Zarar (faaliyet giderlerinden kaynaklanan)   35.000 
Gelir Vergisi Matrahı   (345.000 - 35.000)   310.000 
Hesaplanan  Gelir Vergisi   102.020 
Net Kar (345.000 - 102.020)   242.980 
 
Net karın tespitine ilişkin Muhasebe  Kaydı:
 
-----------------------------------------------/--------------------------------------------           
    691-Dönem Karı Vergi ve diğer Yasal Yük. Karş.(-)   102.020
 
         370- Dönem Karı Vergi ve diğer Yasal Yük. Karş. 102.020
---------------------------------------------/----------------------------------------------
    690- Dönem Kar/Zarar Hesabı   345.000
 
      691-Dönem Karı Vergi ve diğer Yasal Yük. Karş.(-)   102.020
      692- Dönem Net Karı veya Zararı             242.980
--------------------------------------------/-----------------------------------------------
    692- Dönem Net Karı veya Zararı     242.980
 
         590-Dönem Net Karı         242.980
--------------------------------------------------------------------------------------------
 
Gelir Vergisi Beyanı:
 
Yukarıdaki kayıtlara göre müteahhit 2006 yılına ilişkin  gelir vergisi beyannamesinde dönem karı olarak 345.000 YTL  beyan edecektir. Bu beyanname üzerinden 2005 yılındaki faaliyet giderlerinden kaynaklanan ve 2005 yılı beyannamesinde zararı olarak  beyan edilen 35.000 YTL, 2006 yılı kazancından indirim konusu edilerek, kalan 310.000 YTL üzerinden vergi hesaplanacaktır.
 
KDV İade Tutarının Hesaplaması:
 
Katma değer Vergisinin 29. maddesine göre, bakanlar kurulunca vergi nispeti indirilen teslim ve hizmetlerle ilgili olup, yıl içerisinde indirilemeyen ve tutarı bakanlar kurulunca tespit edilecek sınırı aşan vergi iade olunmaktadır.
 
İade usulü 74 - 76 - 82 ve 85 sıra no'lu KDV Genel tebliğlerinde açıklanmıştır.
 
Örnek olayımızda müteahhidin 120 M2 inşaat teslimleri %1 KDV'ye tabi olup, bu teslimlere isabet eden KDV'ler iade konusu edilebilecektir. İade teslimi takip eden yılın Ocak-Kasım dönemleri arasında yapılması gerekmektedir. Örnek olayımızda müteahhit daireleri 2006 yılında teslim ettiğinden, iadeyi de 2007/1- 11. dönemlerden herhangi birinde talep etmesi gerekir. Yine KDV kanunun 29. maddesi uyarınca, iade bakanlar kurulunun her yıl belirleyeceği tutarın üstündeki vergi, iade edilebilmektedir. 2005 yılı için bu tutar 10.000 YTL olarak belirlenmiştir.
 
Bu bilgilere göre Örnek olayımızdaki müteahhidin KDV iadesi aşağıdaki gibi hesaplanabilir.
 
       Tutarı
- İnşaat harcamalarında indirim  Konusu edilen KDV       164.440 
   (191- Devreden KDV (2005'den devreden)  : 118.900)       
   (191-İndirilecek KDV(2006 yılına ait)      :  45,540)       
- Toplam İnşaat alanı   1500 M2   
- Teslimleri %1'e tabi konut alanlarının oranı (1200/1500)   % 80   
   (10 adet daire, 120 M2 toplam alan, 10*120=1200)       
-Konutlara isabet eden yüklenilen KDV (164.440 * % 80)       131.552 
-Konut teslimlerinden tahsil Edilen KDV       17.502 
   (Arsa sahibine teslim edilen daireler için hesaplanan : 5.002)       
   (2006 yılında satılan dairelerden tahsil edilen    :12.500)       
-Konutlara isabet edip, indirilemeyen KDV (131.552 - 17.5020)       114.050 
-Devreden KDV       69.929 
   (İadenin istendiği dönemde  KDV beyanında gözüken Devreden KDV tutarı)       
- İadeye Konu edilecek KDV       69.929 
   (Not:Devreden KDV ile konutlara isabet edip, indirilemeyen KDV mukayese edilir.  Küçük olan iadeye konu edilir.)       
- İade Edilmesi Gereken KDV (Beyannamede iade olarak istenecek)       59.929 
  (2006 yılı için iade edilmeyecek sınırın 10.000 YTLolarak belirlendiği varsayılmıştır. )       
 
Yukarıdaki hesaplamalara göre müteahhit, 2007/ Ocak- kasım aylarından herhangi  birisinde 59.929 YTL KDV'yi iade olarak isteyebilecektir.

Maraşlı:
I-Giriş
 
Bilindiği üzere  Katma Değer Vergisinin 29. maddesine göre, bakanlar kurulunca vergi nispeti indirilen teslim ve hizmetlerle ilgili olup, yıl içerisinde indirilemeyen ve tutarı bakanlar kurulunca tespit edilecek sınırı aşan vergi iade olunmaktadır.
 
1.1.1998 tarihinden itibaren 150 m2 'ye kadar konut teslimleri düşük oranda, %1 KDV'ye tabi tutulmaktadır.
 
Düşük oranda KDV'ye tabi tutulan bu teslimlere ilişkin yüklenilen vergilerden yıl içerisinde indirimlerle giderilemeyen ve bakanlar kurulunca tespit edilen sınırı aşan vergiler iade edilebilmektedir.
 
İade usulü 74 - 76 - 82 ve 85 sıra no'lu KDV Genel tebliğlerinde açıklanmıştır.
 
Bundan önceki yazımızda da KDV iadesi konusunda açıklama yapılmıştı. Ancak konunun önemi dolayısıyla daha ayrıntılı açıklama yapılabilmesi için  konunun ayrıca ele alınmasına  gerek duyulmuştur.
 
Yazımızın amacı, İnşaat işlerinde KDV iadesi uygulamasının nasıl yapıldığını açıklamaya matuf olduğundan  konu,  örnek olay üzerinde  açıklama yapılması tercih edilmiştir.
 
II- KDV İadesine Konu Teslimler ve İade Hesaplaması:
 
a-İadeye Konu Teslimler:
 
Yukarıda da belirtildiği gibi İnşaat işlerinde İadeye konu edilecek teslim, 150 m2 'den düşük konut teslimleridir. 150 m2 'yi geçen konutlar ile işyeri teslimlerinin tamamı %18 oranında KDV'ye tabi olduğundan bu teslimler için iade söz konusu değildir.
 
Teslim edilen  konut, bir bedel mukabilinde satılmak suretiyle teslim edilmişse bu teslimin iadeye konu olacağı hususunda bir tereddüt bulunmamaktadır.
 
Ancak müteahhidin kat karşılığı aldığı inşaatta, arsa sahibine, arsa karşılığı devrettiği 150 m2 den düşük konut teslimleri,
 
Yine müteahhidin yaptığı dairelerden kendisinin kullanımına tahsis ettiği 150 m2 den düşük  konut teslimlerinde bir bedel alınmamaktadır. Bedel alınmayan bu teslimlerin de iadeye konu edilmesi gerekecek mi?
 
Diğer yandan İnşaat devam ederken halk arasında topraktan satış diye bilinen daire satışlarında  henüz daire yapılmadan satış yapılmış olması durumunda, bu teslim de  iadeye konu olacak mı? Soruları gündeme gelebilecektir.
 
Buna hemen cevap vermeden, bu konuyla ilgili mevzuattaki düzenlemelerden belli başlılarını hatırlanması bakımından aşağıda belirtelim.
 
30 seri no'lu KDV genel tebliğinde, müteahhidin arsa sahibine arsa karşılığı olarak verdiği işyeri ve dairelerin devri  teslim sayılmış  olup, bu teslimlerin KDV'ye tabi olduğu belirtilmiştir.
 
Öte yandan, KDV kanunun 3. maddesinde, teslim sayılan haller belirtilmiş, işletme sahibinin vergiye tabi malların her ne surette olursa olsun işletmeden çekmesinin  teslim olduğu belirtilmiştir.
 
KDV kanun 27/1. maddesinde, bedeli bulunmayan veya bilinmeyen işlemler de KDV matrahı, emsal bedel olduğu, emsal bedelin V.U.K.'nun 267. maddesine göre tespit edileceği  belirtilmektedir.
 
Yukarıdaki düzenlemelerden anlaşılacağı üzere; müteahhidin arsa sahibine teslim ettiği  daireler ile kendi kullanımına tahsis ettiği daireler teslim sayılıp, vergiye tabi olduğunu ortaya koymaktadır.
 
Bu teslimlerden dolayı  bir bedel alınmadığı ileri sürülebilir. Bedel alınmayan veya bedeli bilinmeyen durumlarda ise yine yukarıda belirtilen KDV Kanunu 27. maddesine göre KDV matrahı, emsal bedel olacaktır. Emsal Bedel'de V.U.K.'nun 267. Maddesinin 2. sırasında belirtilen düzenlemeye göre tespit edilecektir.
 
Bu düzenlemelere göre, müteahhidin arsa sahibine teslim ettiği daireler ile kendi kullanımına tahsis ettiği daireler için V.U.K.'nun 267/2. sırasındaki düzenlemeye göre maliyet bedelinin toptan satışlarda %10, perakende satışlarda %5 fazlasıyla fatura düzenlemesi gerekmektedir. (Emsal bedelde KDV matrahı tespit edilirken, daire maliyetlerinin içerisine genel yönetim giderleri de dahil edilmesi gerekmektedir. KDV Kanunu Madde 27/4)   Düzenlenen  fatura üzerindeki emsal bedeller, yevmiye defterindeki  kayıtlara gelir olarak yazılması söz konusu olmayacak, sadece KDV'leri kayıtlara işlenmesi yeterli olacaktır. KDV beyannamesinde de matrahlara herhangi bir tutar yazılmadan ilave edilecek KDV satırına yazılarak beyan edilecektir.
 
Yukarıdaki şekilde beyan edilen bu teslimlerin de iadeye konu edilmesi  görüşümüze göre mümkün görünmektedir.
 
Müteahhidin inşaat devam ederken daire satması konusuna gelince, böyle bir durumda henüz daire yapılmamış, fiili bir teslimde bulunmamaktadır. Bu şekildeki satışa halk arasında topraktan satış diye adlandırılmaktadır. Bu satışta fatura kesilmiş ise vergiyi doğuran olay gerçekleşmiş olduğundan fatura üzerindeki vergi, fatura düzenlenme döneminde beyan edilmesi gerekmektedir. KDV iadesinin talep edilebilmesi için teslimin yapılmış olması şart olduğundan teslimin yapılması beklenmelidir.
 
74 seri no'lu KDV Genel tebliğinde,  iade hakkının doğması için, indirimli orana tabi işlemin gerçekleşmiş olmasını şart koşulmuştur.
 
Bilindiği üzere, gayrimenkul satışlarında katma değer vergisini doğuran olay tapuya tescil ile gerçekleşmektedir. Şayet  gayrimenkul, tapuya tescilinden önce kişinin kullanımına tahsis edilmişse bu durumda da teslim gerçekleşmiş olmaktadır.
 
İstanbul Defterdarlığının 2005 yılında verdiği  iki ayrı özelgesinde, inşaattan önce ya da inşaat devam ederken dairenin satışında alınan paranın avans olarak değerlendirileceği, fatura kesilmiş olması halinde vergiyi doğuran olay gerçekleşmiş olacağından bunun beyan edilmesi gerekeceği, bu satışla ilgili iadenin teslimin yapıldığı dönemde isteneceği yönünde görüş bildirilmiştir.
 
Buna göre topraktan satışlarda alınan paraların avans olarak değerlendirilmesi, şayet fatura kesilmiş ise faturadaki KDV'nin fatura tarihinde beyan edilmesi, iadenin talebi ise, dairenin tapuya tescilden sonra ya da kullanılmaya başlamasından sonra yapılması gerekir.
 
b- İadeye Konu Edilecek Yüklenilen KDV'nin Hesabı:
 
KDV iadesi, hesaplanırken inşaat işinin başlangıçından bitimine kadar inşaatın maliyetine giren inşaat malzeme alımları, genel üretim ve yönetim  giderleri ile ATİK dolayısıyla yüklenilen vergilerin tamamını kapsamaktadır.
 
İade edilecek KDV'nin hesaplaması aşağıdaki örnek olay üzerinde yapılmaya çalışılmıştır.
 
Örnek olay:
 
Müteahhit Ahmet Demir 2003 yılında kat karşılığı aldığı arsa üzerinde inşaata  başlamış, inşaat 2005 yılında bitmiştir.
 
Müteahhidin KDV İade tutarı, etap etap aşağıdaki gibi hesaplanmıştır.
 
1. Etap:
 
Yüklenilen Toplam KDV'nin Tespiti:
 
Müteahhidin 2003, 2004 ve 2005 yıllarında inşaatın maliyetine giren inşaat malzeme alımları ve genel üretim giderleri dolaysıyla yüklendiği KDV'ler aşağıdaki gibidir.
 
  2003 yılı İnşaat maliyetine giren alımlara ilişkin yüklenilen KDV   50.000 YTL 
  2004 yılı İnşaat maliyetine giren alımlara ilişkin yüklenilen KDV   65.000 YTL 
  2005 yılı İnşaat maliyetine giren alımlara ilişkin yüklenilen KDV   35.000 YTL 
Toplam Yüklenilen KDV   150.000 YTL 
 
2. Etap:
 
Yapılan Daire ve İşyerlerinin m2 alanlarının Tespiti:
 
Müteahhit İnşaata 2003 yılında başlamış 2005 yılında bitirmiştir. İnşaat bittiğinde 10 adet daire ve 2 adet işyeri yapılmıştır. 10 adet daire ve 2 adet işyerinin  toplam alanı 1500
m2'dir.
 
3.Etap:
 
m2 'ye İsabet Eden Yüklenilen KDV'nin Tespiti:
 
1. ve 2. etaptaki verilere göre müteahhit, 1500 m2 inşaat alanını oluşturan daire ve işyerlerinin yapımı sırasında yüklendiği KDV 150.000 YTL dir.
 
Bir m2 'ye isabet eden Yüklenilen KDV ise ( 150.000 / 1500 =) 100 YTL olarak hesaplanmıştır.
   
4. Etap:
 
Düşük Oranlı Konut Teslimlerin  Tespiti:
 
KDV  iadesine 150 m2 'nin altındaki konut teslimleri %1 KDV'ye tabidir. Müteahhidin, 150 m2 'den aşağı konut satışları/teslimleri aşağıdaki gibidir.
 
1. 3 no'lu daire 135 m2 olup, nisan 2005 döneminde kat karşılığı alınan arsaya karşılık, arsa sahibine fatura edilmiştir. Dairenin emsal bedeli 150.000 YTL, KDV'si 1.500 YTL dir.
 
2. 4 no'lu daire 145 m2 olup, nisan 2005 döneminde kat karşılığı alınan arsaya karşılık, arsa sahibine fatura edilmiştir. Dairenin emsal bedeli 175.000 YTL, KDV'si 1.750 YTL dir.
 
3. 5 no'lu daire 125 m2 olup, haziran 2005 döneminde müteahhit daireyi kendi kullanımına tahsis etmiştir. Kendi kullanımına tahsis ettiği bu daireyi  emsal bedeliyle  kendisine fatura etmiştir. Dairenin emsal bedeli 125.000 YTL olup, KDV'si 1.250 YTL dir.
4. 6 no'lu daire 140 m2 olup, bu daireyi müteahhit 2004/haziran döneminde topraktan satmış, 2004/ haziran dönemi için 100.000YTL + 1.000 YTL KDV'den oluşan fatura düzenlemiştir. Daire 2005/haziran döneminde tapuya tescil edilmek suretiyle teslim edilmiştir.
 
5. 7 no'lu daire 120 m2 olup, 2005/eylül döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak  130.000 YTL + 1.300 YTL  KDV' den oluşan fatura düzenlenmiştir.
 
6. 8 no'lu daire 130 m2 olup, 2005/eylül döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak  140.000 YTL + 1.400 YTL KDV'den oluşan fatura düzenlenmiştir.
 
7. 9 no'lu daire 110 m2 olup, 2006/ocak döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak  110.000 YTL + 1.100 YTL  KDV'den oluşan fatura düzenlenmiştir.
 
8. 10 no'lu daire 100 m2 olup, 2006/nisan döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak  100.000 YTL + 1.000 YTL  KDV'den oluşan fatura düzenlenmiştir.
 
5. Etap:
 
İadeye Konu Edilmeyecek  Teslimlerin Tespiti:
 
Yukarıda 7. ve 8. sıradakiler hariç diğer teslimler 2005 yılında KDV iadesine  konu edilebilecektir.
 
4. sıradaki satış, inşaat sürerken 2004/haziran döneminde topraktan satış yapılmış olup, henüz bir teslim söz konusu olmadığından bu satışın 2004/haziran döneminde iadeye konu edilmesi mümkün görünmemektedir. Dairenin  teslimi 2005/haziran döneminde yapıldığından iadeye de bu dönemde konu edilecektir.
 
7. ve 8. sıradaki teslimler  2006 yılında yapılmış olduğundan dolayı  bu daire teslimlerinin iadesi,bu dönemde iadeye konu edilecektir.
 
Buna göre 2005 yılında iadeye konu edilecek dairelerin yüklenilen KDV  hesabı aşağıdaki gibi  olmaktadır.
 
6. Etap:
 
İadeye Konu Edilecek Teslimlerin  Yüklenilen KDV Hesabı:
 
Yukarıda 3. etapta yapılan hesaplamada birim m2 'ye düşen yüklenilen KDV'nin 100 YTL olduğu hesaplanmıştı. Bu tutar iadeye konu edilecek konutların m2 alanlarıyla çarpılarak yüklenilen KDV bulunmuştur.
 
2005 yılında İadeye Konu olan Daireler ve yüklenilen KDV'leri aşağıdaki gibi olmaktadır.
 
4. Etaptaki Sırası   Daire No   m2.si   Yüklenilen KDV.si
1   3   135   135 x 100=13.500
2   4   145   145 x 100=14.500
3   5   125   125 x 100=12.500
4   6   140   140 x 100=14.000
5   7   120   120 x 100=10.000
6   8   130   130 x 100=13.000
 
7. Etap:
 
Dönemler itibariyle İade Edilebilir  KDV Hesabı:
 
Bu etapta iadeye konu dairenin teslim edildiği dönemler tespit edilecektir. İade hesaplanacak ilk dönemin tespitinden sonra o dönemde teslim edilen dairelerin inşası sırasında yüklendiği(5.etapta hesaplanan) KDV'den, teslim sırasında %1 olarak hesaplanarak beyan edilen KDV çıkartılacak, kalan KDV, teslimin yapıldığı dönemden bir sonraki teslimin yapıldığı döneme kadar arada geçen dönemlerdeki  KDV beyannamesinde devreden KDV'lerle karşılaştırılacak, küçük olan KDV tutarı, iade edilecek KDV olarak esas alınacaktır. Bu iade tutarı bir sonraki döneme, önceki dönemden iade edilecek KDV olarak aktarılacaktır.  2. dönem KDV iadesi de aynı şekilde tespit edilerek önceki dönemden gelen iade edilecek KDV ile toplanarak bulunan iade tutarı, daha sonraki iade dönemine kadar ara dönemlerin devreden KDV beyannamesiyle karşılaştırılıp yine küçük olan KDV iade edilecek KDV olarak bir sonraki döneme aktarılacaktır. Bu şekilde yapılan hesaplamalarla yıl sonuna kadar gelinecektir.
 
Bilindiği üzere inşaat işlerindeki iade, yıllık olup takip eden yılın Ocak- Kasım dönemlerinden herhangi birisinde talep edilebiliyor. Yıl sonunda toplanarak gelen iade tutarı yine iadenin isteneceği döneme kadar aradaki dönem beyannamelerindeki devreden KDV' ler le karşılaştırılacak, küçük olan tutar, iadeye konu edilecektir.
 
Yukarıdaki açıklamalara göre örnek olayımızdaki müteahhidin dönem dönem iade edilecek KDV'nin hesabı aşağıdaki gibi olmaktadır.
   
İlk dönem Nisan 2005
    Yüklenilen KDV (5. Etaptan)
(  1  )   %1 Hesaplanarak beyan Edilen KDV (4. Etaptan )
(  2  )   İade edilebilir KDV
( 1 -2 =)
3 no'lu daire   13.500   1.500   12.000
4 no'lu daire   14.500   1.750   12.750
Toplam iade Edilebilir KDV   24.750
   
İade talep edilecek bundan sonraki dönem haziran ayı olduğundan karşılaştırma yapmak için, 2005/nisan-mayıs dönemleri KDV beyannamesindeki devreden KDV bilgileri gerekli olacaktır. Bu beyannamedeki bilgilerin aşağıdaki gibi olduğu varsayılmıştır.
 
 2005/nisan dönemi devreden KDV   28.000 
 2005/mayıs dönemi devreden KDV   20.000 
 
Yukarıdaki tabloda toplam iade edilebilir KDV 24.750 YTL, 2005/mayıs dönemindeki devreden KDV 20.000 YTL olup, bu tutar daha düşük olduğundan 2005/haziran dönemine aktarılacak iade tutarı olarak esas alınacaktır.
   
Haziran  2005 dönemi
    Yüklenilen KDV (5. Etaptan)
(  1  )   %1 Hesaplanarak beyan Edilen KDV (4. Etaptan )
(  2  )   İade edilebilir KDV
( 1 -2 =)
Önceki dönemden gelen iade edilecek KDV(2005/Nisan )   20.000
5 no'lu daire   12.500   1.250   11.250
6 no'lu daire   14.000   1.000   13.000
Toplam iade Edilebilir KDV   44.250
   
İade talep edilecek bir sonraki dönem eylül dönemi  olduğundan, karşılaştırma yapmak için 2005/haziran-ağustos dönemleri KDV beyannamesindeki devreden KDV bilgileri gerekli olacaktır. Bu  beyannamelerdeki  bilgilerin aşağıdaki gibi olduğu varsayılmıştır.
 
 2005/Haziran dönemi devreden KDV   58.000 
 2005/Temmuz dönemi devreden KDV   60.000 
 2005/Ağustos dönemi devreden KDV   45.000 
   
Yukarıdaki tabloda toplam iade edilebilir KDV 44.250 YTL olup, 2005/haziran-ağustos dönemlerindeki KDV beyannamelerinde gözüken devreden KDV'lerden düşük olduğundan bu tutar, bir sonraki döneme iade edilecek KDV olarak devredecektir.
 
Eylül 2005 dönemi
    Yüklenilen KDV (5. Etaptan)
(  1  )   %1 Hesaplanarak beyan Edilen KDV (4. Etaptan )
(  2  )   İade edilebilir KDV
( 1 -2 =)
Önceki dönemden gelen iade edilecek KDV(2005/Haziran )   44.250
7 no'lu daire   10.000   1.300   8.700
8 no'lu daire   13.000   1.400   11.600
Toplam iade Edilebilir KDV   64.550
 
En son iadeye konu edilecek teslim 2005/eylül ayında yapılmıştır.
 
2005  yılında yapılan teslimlere ilişkin iade talebi 2006/mart döneminde yapılacağı varsayılmıştır.
 
Buna göre 2005/eylül döneminden iadenin talep edildiği dönemden bir önceki 2006/şubat  dönemine kadar verilen KDV beyannamelerindeki devreden KDV bilgilerine ihtiyaç vardır. Bu bilgilerinde aşağıdaki gibi olduğu varsayılmıştır.
 
 2005/Eylül dönemi devreden KDV   73.000 
 2005/Ekim dönemi devreden KDV   58.000 
 2005/Kasım dönemi devreden KDV   60.000 
 2005/Aralık dönemi devreden KDV   85.000 
 2006/Ocak dönemi devreden KDV   75.000 
 2006/Şubat dönemi devreden KDV   69.000 
 
Yukarıdaki tabloda toplam iade edilebilir KDV 64.550 YTL dir. Ancak iadenin talep edileceği dönemden önceki 2006/Şubat  ayına kadar gözüken devreden KDV'lerle karşılaştırılıp, en düşük olanı iadeye konu edilmesi gerekmektedir. Bu karşılaştırma yapıldığında, 2005/ekim ayının devreden KDV 'si en düşük olup, 58.000 YTL dir. Bu nedenle bu tutar iadeye esas alınacaktır.
 
8. Etap
 
Talep Edilecek İade Tutarı:
 
İndirimli oranların teslimlerine ait iade yıllık olup, iade, takip eden yılın ocak-kasım dönemlerinden herhangi birinde istenebilmektedir. Bu dönemlerde iadenin talep edilmemesi durumunda düzeltme beyannamesi vermek suretiyle de olsa daha sonraki dönemlerde iade talep edilememektedir.
 
Bir önceki etapta müteahhidin 2005 yılındaki 150 m2 den düşük konut teslimleri için hesapladığımız iadeye esas alınması gereken  tutar 58.000 YTL dir.
 
Her yıl bakanlar kurulunca tespit edilen sınırı aşan vergiler  iade edilebilmektedir.Bu tutar 2005 yılı için 10.000 YTL olarak tespit edilmiştir.
 
Buna göre 2006/mart döneminde talep edilecek iade tutar (58.000 - 10.000 =) 48.000 YTL olacaktır.

MESLEKTAŞ:
b]İNŞAAT İŞLERİNİN VERGİLENDİRMESİ MUHASEBESİ VE SSK YÖNÜNDEN İŞLEMLERİ EĞİTİM SEMİNERİ[/b]



1- İNŞAAT İŞLERİNDE VERGİLEME VE MUHASEBE UYGULAMASI

2- İNŞAAT İŞLERİNDE KDV İADESİ UYGULAMASI

3- SSK İŞE BAŞLAMA VE İŞYERİ BİLDİRGESİ

4- ÖZEL İNŞAAT VE İHALELİ İŞLERDE ASGARİ İŞÇİLİK BİLDİRİMİ

5- İNŞAAT İŞLERİNDE İŞİN BİTİŞ TARİHİ


İNŞAAT İŞLERİNDE VERGİLEME VE MUHASEBE UYGULAMASI

1-Giriş:

Son birkaç yıldır döviz kurunun ve faizlerin düşmesi emlak piyasasını hareketlendirmiş bulunmaktadır. Ayrıca bankaların konut alıcılarına düşük faizle uzun vadeli kredi imkanı tanımaları bu piyasanın gözde olmasına neden olmuştur. Bu durum müteahhitlerin tekrar inşaat işlerine girmesine neden olmuş, memleketin her yeri şantiyeye dönmüş durumdadır.

İnşaat işinin revaçta olduğu bugünlerde bu işin vergilemesi ve muhasebesindeki inceliklerinin bilinmesi gerekmektedir.

Bilindiği üzere inşaat işleri, yapım türlerine ve yapım sürelerine göre farklılık göstermektedir. Her inşaat faaliyetinin vergilemesi ve muhasebesi farklılıklar göstermektedir. Bu nedenle her faaliyet türü önce başlık olarak belirtilip sonra konuyla ilgili vergileme ve muhasebe kaydı uygulamalı olarak açıklanmaya çalışılmıştır.

2- Kişisel Servete Dahil Arsanın, Kat Karşılığı Müteahhitlere Verilmesi Suretiyle Yaptırılan İnşaatlar :

Uygulamada karşımıza sık çıkan örneklerdendir. Vergi mükellefi olmayan kişilerin yıllar önce yatırım amaçlı olarak aldıkları arsayı, inşaat işiyle uğraşan müteahhitlere kat karşılığı anlaşarak inşaat yaptırmalarıdır. Arsa sahipleri, inşaat sonucu ortaya çıkan daire ve işyerlerinin bir kısmını inşaatı yapan müteahhide, kalan kısmını da kendisi almaktadır. Sık olarak karşımıza çıkan bu tip inşaat işinde vergileme ve muhasebe kayıtları aşağıda verilen örnek olay üzerinde açıklanmıştır.

Örnek :

Ahmet Demir 5 yıl önce yatırım amacıyla aldığı arsayı, 2005 yılında kat karşılığı müteahhitle anlaşmıştır. Müteahhit aldığı arsa üzerine 10 adet daire, 2 adet işyeri yapacaktır. Arsa sahibine 5 daire 1 işyeri verecektir.

a- Kişisel Servete dahil arsanın Müteahhide verilmesinde vergileme:

Ahmet Demir’‘in kişisel servetine dahil arsayı kat karşılığı müteahhide vermesi G.V. Kanunun 80/6. maddesi uyarınca 4 yılı geçmiş olması nedeniyle değer artış kazancı olarak vergilendirilmeyecektir.

b- Müteahhidin vergilendirilmesi:

Yukarıdaki örneğe devam edersek müteahhit yukarıdaki arsayı 2005 yılında 5 daire 1 işyeri karşılığında alarak, 2005 yılında inşaata başlamış, 2006 yılında bitirerek 10 daire ve 2 işyeri yapmıştır. Anlaşmaya göre 5 daireyi ve 1 işyerini arsa sahibine devretmiş, kalan daireleri ve 1 işyerini 2006 yılında satmıştır.

Müteahhidin yaptığı daire ve işyerlerine yapılan giderlerin muhasebe kaydı ve vergilemesi aşağıdaki gibi olacaktır.

2005 yılında yapılan harcamalar:
Tutarı KDV.si
-İnşaat malzemesi 600.000 108.000
-İşcilik 200.000 -
-Genel Üretim Gideri 50.000 9.000
-Genel Giderler 10.000 1.000
- Pazarlama Giderleri 5.000 900
- Finansman Giderleri 20.000 -

Not: Yukarıda alınan inşaat malzemesinin 500.000 YTL ‘‘ sini 2005 yılında inşaatta kullanmış , 100.000 YTL ‘‘ lik kısmı 2006 yılına devretmiştir.

Muhasebe Kayıtları:
1-----------------------------------------/-----------------------------------------------
150- İlk madde ve Mlz. Hs. 600.000
191- İndirilecek KDV 108.000
XXX(Kasa-Satıcılar) 708.000
İnşaat malzemelerinin alış kaydı
2--------------------------------------- /------------------------------------------------
710- Direkt İlk Madde Mlz Giderleri. 500.000
150-İlk Madde ve Mlz Hs. 500.000
İlk madde ve malzemeden yıl içinde inşaata sarfedilen kısmı
------------------------------------/----------------------------------------------------

3------------------------------------ /----------------------------------------------
720- Direkt İşcilik Giderleri 200.000
730- Genel Üretim Giderleri 50.000
191- İndirilecek KDV 9.000
770- Genel Yönetim Giderleri 10.000
191- İndirilecek KDV 1.000
760- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 5.000
191- İndirilecek KDV 900
780- Finansman Giderleri 20.000
XXX(Kasa-Satıcılar) 295.900
Yıl içinde yapılan harcamaların kaydı
4---------------------------------------/-------------------------------------------------
151 Yarı mamul Üretim 750.000
711- Direkt İlk Madde Mlz Giderleri Yansıtma Hs.. 500.000
721- Direkt İşcilik Giderleri Yansıtma Hs. 200.000
731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs 50.000
Devam eden inşaat hesabındaki giderlerin yıl sonu yarı mamul hesabına devri
5--------------------------------------/--------------------------------------------------
711- Direkt İlk Madde Mlz Giderleri Yansıtma Hs.. 500.000
721- Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hs. 200.000
731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs 50.000
710- Direkt İlk Madde Mlz Giderleri. 500.000
720- Direkt İşçilik Giderleri 200.000
730- Genel Üretim Giderleri 50.000
Yarı mamul hesabına atılan gider hesaplarının kapatılması
6-------------------------------------/---------------------------------------------------
631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 5.000
632- Genel Yönetim Giderleri 10.000
660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 20.000
771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs 10.000
761- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri Yansıtma Hs 5.000
781- Finansman Giderleri Yansıtma Hs 20.000
Faaliyet giderlerinin gelir tablosu hesaplarına devri
7------------------------------------ /---------------------------------------------------
771-Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs 10.000
761-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri Yansıtma Hs 5.000
781-Finansman Giderleri Yansıtma Hs 20.000
770- Genel Yönetim Giderleri 10.000
760- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 5.000
780- Finansman Giderleri Hs 20.000
Faaliyet giderleri hesabının kapanış kaydı
------------------------------------/----------------------------------------------------

8------------------------------------/----------------------------------------------------
190- Devreden KDV 118.900
191- İndirilecek KDV 118.900
KDV beyannamelerinin beyanı sırasında yapılan kayıtlar
9----------------------------------- / ---------------------------------------------------
690 Dönem Karı Veya Zararı 35.000
631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 5.000
632- Genel Yönetim Giderleri 10.000
660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 20.000
Faaliyet giderlerinin K/Z Hesabına devri kaydı
10--------------------------------- / ----------------------------------------------------
692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabı 35.000
690- Dönem Karı Veya Zararı 35.000
Dönem K/Z hesabının Dönem net Kar Zarar hesabına devri
11----------------------------------/-----------------------------------------------------
591- Dönem Net Zararı 35.000
692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabı 35.000
Dönem zararının Bilanço hesabına devri
------------------------------------ / --------------------------------------------

2005 yılı Beyanıyla ilgili açıklamalar:
Yukarıdaki kayıtlar sonucu Müteahitin 31.12.2005 itibariyle hesap durumu özetle aşağıdaki gibidir:

150- No’‘lu hesabın borç bakiyesi 100.000 YTL
151- No’‘lu hesabın borç bakiyesi 750.000 YTL
591- Dönem Net Zararı 35.000 YTL
190- Devreden KDV 118.900 YTL dir.

Müteahhit Gelir vergisi mükellefi olup, yukarıdaki kayıtlara göre 2005 yılı için 2006 yılın Mart ayının 15’‘ine kadar gelir vergisi beyannamesi vermesi gerekmektedir.

Yıl içinde Geçici vergi beyannamelerini ve KDV beyannamelerini de vermesi gerekmektedir.

Sırası gelmişken belirtelim. Müteahhidin yaptığı inşaat işi G.V. Kanunundaki yıllara sari inşaat işi değildir. Yıllara sari inşaat işi olarak kabul edilebilmesi için;

- İşin inşaat işi olması,
- yıllara sari olması ve taahhüt edilmiş olması şartlarını birlikte taşımış olması gerekmektedir.

Örneğimizde inşaat işi 2005 de başlayıp, 2006 yılında bitmişse de yıllara sari olarak kabul edilmemektedir.

Bu iş, inşaat imalat işi gibi düşünülmesi gerekmektedir. Dolayısıyla yukarıdaki kayıtlara göre Gelir Tablosu ve bilanço çıkartılarak gelir vergisi beyannamesi verilmesi gerekmektedir.

Çıkarılan Blançoda;
- İlk Madde malzeme (stok) : 100.000
- Yarı mamuller (stok) : 750.000
- Dönem Net zararı : 35.000
- Devreden KDV : 118.900 YTL olarak yer almalı

Gelir tablosunda da;
- Faaliyet giderlerinden kaynaklanan (Genel Yönetim Giderleri-Pazarlama Giderleri- Finansman giderleri) 35.000 YTL, dönem zararı olarak yer almalıdır.

- 2005 yılı için verilen gelir vergisi beyannamesinde 35.000 YTL zarar beyan edilmelidir.

Örnek olayımızda inşaat işi 2006 yılında da devam etmektedir. 2006 yılındaki işlemlere geçmeden aşağıdaki hususları belirtmek gerekirse;

- 2005 yılı beyannamesinde gösterilen zarar, 2006 yılında oluşacak kardan mahsup edilecektir.

- 24 sıra no’‘lu KDV Genel tebiğine göre, 150 m2 den düşük konut teslimleri 1.1.1998 tarihinden önce KDV’‘den istisna edildiğinden bunlara isabet eden KDV’‘ler indirim konusu edilmeyip, indirimlerden çıkartılıp maliyete atılması gerekiyordu.

- 66 sıra no’‘lu KDV Genel tebliğine göre de 1.1.1998 den sonra bu teslimler %1 KDV ‘‘ye tabi olup, buna ilişkin KDV indirim konusu edileceği belirtilmiştir. İndirim konusu olması gereken KDV’‘lerin 1.1.1998 yılından sonraki teslimlere isabet eden KDV’‘lerin maliyete ya da gider yazılmamasına dikkat edilmesi gerekmektedir. Bu yüzden örneğimizde 2005 yılında 191- no’‘lu hesaplarda indirim konusu edilen KDV’‘ler yıl sonunda maliyete ya da giderlere atılmamıştır. Bilançoda devreden KDV olarak yer almıştır.

1.1.1998 den sonraki teslimlere ilişkin 150 m2 den düşük konutlara ilişkin olup, indirimle giderilmeyen KDV’‘ler yıllık bazda ertesi yılın Ocak-Kasım dönemlerinde KDV kanunun 29/2. maddesine göre iade olarak istenmesi mümkün bulunmaktadır.

Örnek olayımızdaki müteahhit’‘in 2006 yılındaki inşaat işiyle ilgili bilgileri aşağıdaki gibidir.

2006 yılında yapılan harcamalar:

Tutarı KDV.si
-İnşaat malzemesi 200.000 36.000
-İşcilik 100.000 -
-Genel Üretim Gideri 40.000 7.200
-Genel Giderler 10.000 1.800
- Pazarlama Giderleri 3.000 540
- Finasman Giderleri 2.000 -

Not: Bu örnek olayda,

- İnşaat bittiğinde inşaat malzemesi stoku bulunmadığı varsayılmıştır.
- Finansman giderleri faaliyet giderlerine ait olduğu varsayılarak, maliyet hesaplarına atılmamıştır.

Biten daire ve işyerlerinin büyüklüğü:

2006 yılında inşaat yapımı bitmiş olup, 10 adet daire ve 2 adet işyeri yapılmıştır.

Daireler eşit büyüklükte olup her biri 120 M2, işyerleri 150 şer M2 dir. Toplam inşaat alanı (120*10 +150*2=) 1500 M2 dir.

Arsa sahibine Verilen Daireler ve işyeri:

Arsa sahibine, arsa karşılığı olarak 5 adet daire ve 1 adet işyeri verilmiştir.

2006 yılında yapılan satışlar:

Müteahhidin 2006 yılında daire ve işyerlerinin tamamını satmıştır. Satışını yaptığı daire ve işyerlerinin fiyatı ve KDV’‘leri aşağıdaki gibidir.

Daire Tutarı KDV oranı KDV.si
5 Adet Daire (120.şer m2) 1.250.000 % 1 12.500
1 Adet İşyeri 300.000 % 18 54.000
Toplam 1.550.000 66.500

2006 yılında yapılması gereken muhasebe kaydı:
İlk kaydımız 2005’‘den 2006 yılına devreden stokların, yarı mamul haldeki inşaatın ve sair hesapların devrini sağlamak bakımından açılış kaydı yapılmıştır.
-----------------------------------------------/------------------------------------------
150-İlk Madde ve Mlz. 100.000
151-Yarı mamul 750.000
190- Devreden KDV 118.900
591-Dönem Net Zararı 35.000
XXX… 1.003.900
Açılış kaydı
---------------------------------------------/-------------------------------------
2006 yılındaki harcamaların kaydı
-----------------------------------------/-----------------------------------------
150-İlk madde ve Mlz. Hs. 200.000
191-İndirilecek KDV 36.000
XXX (Kasa-Satıcılar) 236.000
İnşaat malzemelerinin alış kaydı
-----------------------------------------/-----------------------------------------
710-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri. 100.000
150-İlk Madde ve Mlz Hs. 100.000
2005’‘den gelen İlk madde ve malzeme stokunun inşaat yapımında kullanılması
------------------------------------------/-----------------------------------------------
710-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri. 200.000
150-İlk Madde ve Mlz Hs. 200.000
2006 yılında alınan İlk madde ve malzemenin yıl içinde inşaatta sarf edilmesi
--------------------------------------/---------------------------------------------------
720-Direkt İşçilik Giderleri 100.000
730-Genel Üretim Giderleri 40.000
191- İndirilecek KDV 7.200
770-Genel Yönetim Giderleri 10.000
191-İndirilecek KDV 1.800
760-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 3.000
191-İndirilecek KDV 540
780-Finansman Giderleri 2.000
XXX (Kasa-Satıcılar) 182.540
Yıl içinde yapılan harcamaların kaydı
--------------------------------------/--------------------------------------------
151- Yarı mamul Üretim 440.000
711-Direkt İlk Madde Mlz Gid.i Yansıtma Hs.. 300.000
721-Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hs. 100.000
731-Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs 40.000
2006 yılı İnşaat Maliyet hesabındaki giderlerin yıl sonu yarı mamul hesabına devri
-----------------------------------/------------------------------------------

-----------------------------------/------------------------------------------
711-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri Yansıtma Hs. 300.000
721-Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hs. 100.000
731-Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hs 40.000

710-Direkt İlk Madde Mlz Giderleri. 300.000
720-Direkt İşçilik Giderleri 100.000 730-Genel Üretim Giderleri 40.000
Yarı mamul hesabına atılan gider hesaplarının kapatılması
-----------------------------------------------------------------------------------
Faaliyet Giderlerinin sonuç hesaplarına devri kaydı:
-----------------------------------------/------------------------------------
631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 3.000
632- Genel Yönetim Giderleri 10.000
660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 2.000

761- Pazarlama Satış Dağıtım Gid. Yansıtma Hs 3.000
771-Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs 10.000
781- Finansman Giderleri Yansıtma Hs 2.000

Faaliyet giderlerinin gelir tablosu hesaplarına devri
--------------------------------------/---------------------------------------
771-Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hs 10.000
761-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri Yansıtma Hs 3.000
781-Finansman Giderleri Yansıtma Hs 2.000
770-Genel Yönetim Giderleri 10.000
760-Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 3.000
780-Finansman Giderleri Hs 2.000

Faaliyet giderleri hesabının kapanış kaydı
---------------------------------------/-------------------------------------------
Biten dairelerin mamuller hesabına alınış kaydı
---------------------------------------/------------------------------------------
152- mamuller 1.190.000
151- Yarı Mamuller 750.000
151- Yarı Mamuller 440.000

Biten dairelerin mamuller hesabına devri
------------------------------------------------------------------------------

Arsa sahibine daire ve işyerlerinin tesliminde yapılacak işlemler:
Örneğimizde müteahhit kat karşılığı aldığı arsa üzerine 10 adet daire 2 işyeri yapmıştı. Bunlardan 5 adet daireyi ve 1 adet işyerini arsa karşılığı olarak arsa sahibine verecekti. Arsa sahibine bu daire ve işyerlerinin teslimi, 30 seri no’‘lu KDV genel tebliğinde de belirtildiği üzere KDV’‘ye tabidir. KDV’‘lerin gösterilmesi bakımından arsa sahibine fatura kesilmesi uygun olacaktır. Arsa sahibine teslim edilecek daire ve arsaların bedeli, KDV kanunun 27. maddesi uyarınca emsal bedeli olacaktır. Emsal bedel V.U.K.’‘nun 267 maddesinin 2. sırasındaki düzenleme uyarınca maliyet bedelinin toptan satışlarda %5, perakende satışlarda %10 fazlası olmaktadır.

Öte yandan 1.1.1998 tarihinden sonraki 150 M2 altındaki konut teslimleri %1 KDV’‘ye tabidir. İşyerleri teslimlerinin tamamı %18 KDV’‘ye tabidir.

Bu bilgilere göre müteahhidin arsa sahibine teslim edeceği daireler ve işyerine düzenleyeceği fatura aşağıdaki gibi olacaktır.

10 adet daire ve 2 işyerinin maliyeti 1.190.000 YTL
10 dairenin alanı (120 * 10) 1200 M2
2 işyerinin alanı (150 * 2) 300 M2
Birim M2 nin maliyeti (1.190.000/1500) 794 YTL
Teslim edilecek 5 adet dairenin bedeli (120 * 794) *5 476.400 YTL
Dairenin emsal bedeli ( maliyet bedeli+ % 5 fazlası; 476.400 * 1,05) 500.200 YTL
Teslim edilen 1 işyerinin maliyet bedeli (794* 150) * 1 ) 119.100 YTL
İşyerlerinin emsal bedeli (maliyet bedeli + %5 fazlası; 119.100 * 1,05) 125.055 YTL

Arsa sahibine düzenlenecek faturada;
Bedeli Tutarı KDV oranı KDV. si
5 Adet Daire (emsal) 500.200 % 1 5002
1 Adet İşyeri (emsal 125.055 % 18 22.509
Toplam KDV 27.511

Arsa sahibine düzenlenen yukarıdaki faturada sadece KDV tahsil edilecektir. Faturanın üzerine, faturanın arsa bedeli karşılığında düzenlenmiş olduğu belirtilebilir. Yasal defterlere kayıt yapılırken bu faturadaki sadece KDV gösterilmesi yeterli olacaktır. Ayrıca daire ve işyerleri için herhangi bir tahsilat yapılmayacağından 600 ‘‘lü hesaplara gelir yazılması söz konusu olmayacaktır.

Buna göre aşağıdaki muhasebe kaydı yapılması yeterli olacaktır.

----------------------------------------/------------------------------------------
120- Alıcılar 27.511
391- Hesaplanan KDV 27.511
Arsa sahibine teslim edilen daire ve işyerlerine ait faturanın kaydı
-----------------------------------------------------------------------------------

Müteahhide Kalan Dairelerin Maliyet bedellerinin Tespiti:

Örnek olayımızda müteahhit 10 daire 2 işyeri yapmıştı. Bunlardan 5 daire ve 1 işyerini arsa sahibine, 5 daire 1 işyeri de kendisine kalmıştı. 10 daire ve 2 işyerinin müteahhide maliyeti 152- mamuller hesabında gözüken 1.190.000 YTL dir. Bu maliyet içinde arsa sahibine devretmiş olduğu daire ve işyerlerine isabet eden maliyet bedeli de mevcuttur. Arsa sahibine devredilen daire ve işyerlerinin isabet eden maliyet, arsa bedeli olarak kabul edilmelidir.

Bu durumda müteahhide 5 daire ve 1 işyerinin maliyeti 152- mamuller hesabındaki 1.190.000 YTL dir.

Maliyet hesaplarının sonuç hesaplarına devri kaydı:
-----------------------------------------------/-----------------------------------------
620- Satılan Mamuller Maliyeti 1.190.000
152- Mamuller 1.190.000
satılan daire ve işyerlerinin sonuç hesabına devri
-----------------------------------------------/-----------------------------------------

Daire ve işyerlerinin satış kaydı:

Müteahhit kendine kalan 5 daire ve 1 işyerini tamamını satmıştır. Dairelerin her biri 120 M2 olup, 150 M2 den düşük konut teslimleri %1 KDV’‘ye tabi olduğundan satış bedelleri üzerinden %1 KDV hesaplanmıştır. İşyeri teslimi için KDV oranı %18 dir.

Müteahhidin daire ve işyeri satışında düzenleyeceği fatura aşağıdaki gibi olacaktır.

Daire Tutarı KDV oranı KDV.si
5 Adet Daire (120’‘şer m2) 1.250.000 % 1 12.500
1 Adet İşyeri 300.000 % 18 54.000
Toplam 1.550.000 66.500

Daire ve işyerinin satış kaydı:
---------------------------------------- /-------------------------------------------------
120-Alıcılar 1.616.500
600- Yurt içi Teslimler 1.550.000
391- Hesaplanan KDV 66.500
Daire ve işyerinin satışına ait faturanın kaydı
---------------------------------------/-------------------------------------------

KDV Hesaplarının Kapanış Kaydı:

Bundan önceki bölümlerde de belirtildiği üzere 1.1.1998 ‘‘tarihinden önce, 150 M2 den düşük konutlar, KDV’‘den istisna edildiğinden ve bu istisna kısmi istisna olduğundan dolayı, bu teslimlere isabet eden KDV’‘ler indirimlerden çıkartılıp, maliyete ya da giderlere kaydediliyordu. 1.1.1998 yılından sonra 150 M2 ye kadar konu teslimleri %1 KDV ‘‘ye tabi olduğundan eskiden olduğu gibi bunlara isabet eden KDV’‘lerin indirimlerden çıkarılması mümkün olmamaktadır. Yanlışlıkla veya eski alışkanlıkla bu KDV’‘lerin maliyete atılması halinde dönem karının eksik hesaplanmasına neden olup, ileride yapılacak incelemede ilave tarhiyata neden olacaktır. Bu nedenle 1.1.1998 den sonraki konut teslimlere isabet eden KDV’‘ler, KDV beyannamelerinde devreden KDV olarak bekletilecek, daha sonra bu teslimlere isabet eden KDV, iade olarak talep edilebilecektir.

Örnek olayımızdaki kayıtlarda toplam;

Daire Tutarı
190 Devreden KDV (2005’‘den) 118.900
191 İndirilecek KDV (2006 Yılına Ait) 45.540
391 Hesaplanan KDV 94.011
(Arsa sahibine yapılan teslimlere ait : 27.511)
(Daire + İşyeri satışlarına ait : 66.500)

Hesaplardaki toplamların aylık olma durumları ihmal edilmiş, tek dönem olarak kabul edilmiştir.

Bu verilere göre KDV kapanış kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.
---------------------------------------/-------------------------------------------
391-Hesaplanan KDV 94.511
190- Devreden KDV 69.929
190-Devreden KDV 118.900
191-İndirilecek KDV 45.540
KDV hesaplarının kapanış kaydı
--------------------------------------/---------------------------------------

KDV beyannamesinde Devreden KDV olarak 69.929 YTL bulunacaktır.

Dönem Karının tespiti:

Örnek olayımızdaki kayıtlara göre K/Zarar hesabına devri gereken hesaplar aşağıdaki gibidir.
-------------------------------------------/----------------------------------------------
690- Dönem Kar/Zarar Hesabı 15.000
631- Pazarlama Satış Dağıtım Giderleri 3.000
632- Genel Yönetim Giderleri 10.000
660- Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 2.000
Faaliyet giderlerinin Kar Zarara devri kaydı
------------------------------------------/-----------------------------------------------
600- Yurt içi Satışlar 1.550.000
690- Dönem Kar/Zarar Hesabı 1.550.000
Satışların K/zarara devri kaydı
----------------------------------------/-------------------------------------------------
690- Dönem Kar/Zarar Hesabı 1.190.000
620-Satılan mamuller Maliyeti 1.190.000

Satılan mamullerin K/z hesabına devri
------------------------------------------/----------------------------------------

Müteahhidin Gelir vergisi Hesabı:

Yukarıdaki kayıtlara göre müteahhidin dönem karı aşağıdaki gibidir.

Tutarı
Daire ve işyeri satış Hasılatı 1.550.000
Satılan daire ve işyerlerinin maliyeti 1.190.000
Faaliyet Giderleri 15.000
Dönem Karı (1.550.000 - (1.190.000 +15.000 ) 345.000
2005 yılında beyan edilen Zarar (faaliyet giderlerinden kaynaklanan) 35.000
Gelir Vergisi Matrahı (345.000 - 35.000) 310.000
Hesaplanan Gelir Vergisi 102.020
Net Kar (345.000 - 102.020) 242.980

Net karın tespitine ilişkin Muhasebe Kaydı:

---------------------------------/--------------------------------------------691-Dönem Karı Vergi ve diğer Yasal Yük. Karş.(-) 102.020
370- Dönem Karı Vergi ve diğer Yasal Yük. Karş. 102.020
------------------------------------/-----------------------------------------------------
690- Dönem Kar/Zarar Hesabı 345.000

691-Dönem Karı Vergi ve diğer Yasal Yük. Karş.(-) 102.020
692- Dönem Net Karı veya Zararı 242.980
-----------------------------------/------------------------------------------------------
692- Dönem Net Karı veya Zararı 242.980
590-Dönem Net Karı 242.980
-----------------------------------------------------------------------------------

Gelir Vergisi Beyanı:

Yukarıdaki kayıtlara göre müteahhit 2006 yılına ilişkin gelir vergisi beyannamesinde dönem karı olarak 345.000 YTL beyan edecektir. Bu beyanname üzerinden 2005 yılındaki faaliyet giderlerinden kaynaklanan ve 2005 yılı beyannamesinde zararı olarak beyan edilen 35.000 YTL, 2006 yılı kazancından indirim konusu edilerek, kalan 310.000 YTL üzerinden vergi hesaplanacaktır.

KDV İade Tutarının Hesaplaması:

Katma değer Vergisinin 29. maddesine göre, bakanlar kurulunca vergi nispeti indirilen teslim ve hizmetlerle ilgili olup, yıl içerisinde indirilemeyen ve tutarı bakanlar kurulunca tespit edilecek sınırı aşan vergi iade olunmaktadır.

İade usulü 74 - 76 - 82 ve 85 sıra no’‘lu KDV Genel tebliğlerinde açıklanmıştır.

Örnek olayımızda müteahhidin 120 M2 inşaat teslimleri %1 KDV’‘ye tabi olup, bu teslimlere isabet eden KDV’‘ler iade konusu edilebilecektir. İade teslimi takip eden yılın Ocak-Kasım dönemleri arasında yapılması gerekmektedir. Örnek olayımızda müteahhit daireleri 2006 yılında teslim ettiğinden, iadeyi de 2007/1- 11. dönemlerden herhangi birinde talep etmesi gerekir. Yine KDV kanunun 29. maddesi uyarınca, iade bakanlar kurulunun her yıl belirleyeceği tutarın üstündeki vergi, iade edilebilmektedir. 2005 yılı için bu tutar 10.000 YTL olarak belirlenmiştir.

Bu bilgilere göre Örnek olayımızdaki müteahhidin KDV iadesi aşağıdaki gibi hesaplanabilir.

Tutarı
- İnşaat harcamalarında indirim Konusu edilen KDV 164.440
(191- Devreden KDV (2005’‘den devreden) : 118.900)
(191-İndirilecek KDV(2006 yılına ait) : 45,540)
- Toplam İnşaat alanı 1500 M2
- Teslimleri %1’‘e tabi konut alanlarının oranı (1200/1500) % 80
(10 adet daire, 120 M2 toplam alan, 10*120=1200)
-Konutlara isabet eden yüklenilen KDV (164.440 * % 80) 131.552
-Konut teslimlerinden tahsil Edilen KDV 17.502
(Arsa sahibine teslim edilen daireler için hesaplanan : 5.002)
(2006 yılında satılan dairelerden tahsil edilen :12.500)
-Konutlara isabet edip, indirilemeyen KDV (131.552 - 17.5020) 114.050
-Devreden KDV 69.929
(İadenin istendiği dönemde KDV beyanında gözüken Devreden KDV tutarı)
- İadeye Konu edilecek KDV 69.929
(Not:Devreden KDV ile konutlara isabet edip, indirilemeyen KDV mukayese edilir. Küçük olan iadeye konu edilir.)
- İade Edilmesi Gereken KDV (Beyannamede iade olarak istenecek) 59.929
(2006 yılı için iade edilmeyecek sınırın 10.000 YTLolarak belirlendiği varsayılmıştır. )

Yukarıdaki hesaplamalara göre müteahhit, 2007/ Ocak- kasım aylarından herhangi birisinde 59.929 YTL KDV’‘yi iade olarak isteyebilecektir.


2-İNŞAAT İŞLERİNDE KDV İADE UYGULAMASI

I-Giriş

Bilindiği üzere Katma Değer Vergisinin 29. maddesine göre, bakanlar kurulunca vergi nispeti indirilen teslim ve hizmetlerle ilgili olup, yıl içerisinde indirilemeyen ve tutarı bakanlar kurulunca tespit edilecek sınırı aşan vergi iade olunmaktadır.

1.1.1998 tarihinden itibaren 150 m2 ‘‘ye kadar konut teslimleri düşük oranda, %1 KDV’‘ye tabi tutulmaktadır.

Düşük oranda KDV’‘ye tabi tutulan bu teslimlere ilişkin yüklenilen vergilerden yıl içerisinde indirimlerle giderilemeyen ve bakanlar kurulunca tespit edilen sınırı aşan vergiler iade edilebilmektedir.

İade usulü 74 - 76 - 82 ve 85 sıra no’‘lu KDV Genel tebliğlerinde açıklanmıştır.


II- KDV İadesine Konu Teslimler ve İade Hesaplaması:

a-İadeye Konu Teslimler:

Yukarıda da belirtildiği gibi İnşaat işlerinde İadeye konu edilecek teslim, 150 m2 ‘‘den düşük konut teslimleridir. 150 m2 ‘‘yi geçen konutlar ile işyeri teslimlerinin tamamı %18 oranında KDV’‘ye tabi olduğundan bu teslimler için iade söz konusu değildir.

Teslim edilen konut, bir bedel mukabilinde satılmak suretiyle teslim edilmişse bu teslimin iadeye konu olacağı hususunda bir tereddüt bulunmamaktadır.

Ancak müteahhidin kat karşılığı aldığı inşaatta, arsa sahibine, arsa karşılığı devrettiği 150 m2 den düşük konut teslimleri,

Yine müteahhidin yaptığı dairelerden kendisinin kullanımına tahsis ettiği 150 m2 den düşük konut teslimlerinde bir bedel alınmamaktadır. Bedel alınmayan bu teslimlerin de iadeye konu edilmesi gerekecek mi?

Diğer yandan İnşaat devam ederken halk arasında topraktan satış diye bilinen daire satışlarında henüz daire yapılmadan satış yapılmış olması durumunda, bu teslim de iadeye konu olacak mı? Soruları gündeme gelebilecektir.

Buna hemen cevap vermeden, bu konuyla ilgili mevzuattaki düzenlemelerden belli başlılarını hatırlanması bakımından aşağıda belirtelim.

30 seri no’‘lu KDV genel tebliğinde, müteahhidin arsa sahibine arsa karşılığı olarak verdiği işyeri ve dairelerin devri teslim sayılmış olup, bu teslimlerin KDV’‘ye tabi olduğu belirtilmiştir.

Öte yandan, KDV kanunun 3. maddesinde, teslim sayılan haller belirtilmiş, işletme sahibinin vergiye tabi malların her ne surette olursa olsun işletmeden çekmesinin teslim olduğu belirtilmiştir.

KDV kanun 27/1. maddesinde, bedeli bulunmayan veya bilinmeyen işlemler de KDV matrahı, emsal bedel olduğu, emsal bedelin V.U.K.’‘nun 267. maddesine göre tespit edileceği belirtilmektedir.

Yukarıdaki düzenlemelerden anlaşılacağı üzere; müteahhidin arsa sahibine teslim ettiği daireler ile kendi kullanımına tahsis ettiği daireler teslim sayılıp, vergiye tabi olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu teslimlerden dolayı bir bedel alınmadığı ileri sürülebilir. Bedel alınmayan veya bedeli bilinmeyen durumlarda ise yine yukarıda belirtilen KDV Kanunu 27. maddesine göre KDV matrahı, emsal bedel olacaktır. Emsal Bedel’‘de V.U.K.’‘nun 267. Maddesinin 2. sırasında belirtilen düzenlemeye göre tespit edilecektir.

Bu düzenlemelere göre, müteahhidin arsa sahibine teslim ettiği daireler ile kendi kullanımına tahsis ettiği daireler için V.U.K.’‘nun 267/2. sırasındaki düzenlemeye göre maliyet bedelinin toptan satışlarda %10, perakende satışlarda %5 fazlasıyla fatura düzenlemesi gerekmektedir. (Emsal bedelde KDV matrahı tespit edilirken, daire maliyetlerinin içerisine genel yönetim giderleri de dahil edilmesi gerekmektedir. KDV Kanunu Madde 27/4) Düzenlenen fatura üzerindeki emsal bedeller, yevmiye defterindeki kayıtlara gelir olarak yazılması söz konusu olmayacak, sadece KDV’‘leri kayıtlara işlenmesi yeterli olacaktır. KDV beyannamesinde de matrahlara herhangi bir tutar yazılmadan ilave edilecek KDV satırına yazılarak beyan edilecektir.

Yukarıdaki şekilde beyan edilen bu teslimlerin de iadeye konu edilmesi görüşümüze göre mümkün görünmektedir.

Müteahhidin inşaat devam ederken daire satması konusuna gelince, böyle bir durumda henüz daire yapılmamış, fiili bir teslimde bulunmamaktadır. Bu şekildeki satışa halk arasında topraktan satış diye adlandırılmaktadır. Bu satışta fatura kesilmiş ise vergiyi doğuran olay gerçekleşmiş olduğundan fatura üzerindeki vergi, fatura düzenlenme döneminde beyan edilmesi gerekmektedir. KDV iadesinin talep edilebilmesi için teslimin yapılmış olması şart olduğundan teslimin yapılması beklenmelidir.

74 seri no’‘lu KDV Genel tebliğinde, iade hakkının doğması için, indirimli orana tabi işlemin gerçekleşmiş olmasını şart koşulmuştur.

Bilindiği üzere, gayrimenkul satışlarında katma değer vergisini doğuran olay tapuya tescil ile gerçekleşmektedir. Şayet gayrimenkul, tapuya tescilinden önce kişinin kullanımına tahsis edilmişse bu durumda da teslim gerçekleşmiş olmaktadır.

İstanbul Defterdarlığının 2005 yılında verdiği iki ayrı özelgesinde, inşaattan önce ya da inşaat devam ederken dairenin satışında alınan paranın avans olarak değerlendirileceği, fatura kesilmiş olması halinde vergiyi doğuran olay gerçekleşmiş olacağından bunun beyan edilmesi gerekeceği, bu satışla ilgili iadenin teslimin yapıldığı dönemde isteneceği yönünde görüş bildirilmiştir.

Buna göre topraktan satışlarda alınan paraların avans olarak değerlendirilmesi, şayet fatura kesilmiş ise faturadaki KDV’‘nin fatura tarihinde beyan edilmesi, iadenin talebi ise, dairenin tapuya tescilden sonra ya da kullanılmaya başlamasından sonra yapılması gerekir.

b- İadeye Konu Edilecek Yüklenilen KDV’‘nin Hesabı:
KDV iadesi, hesaplanırken inşaat işinin başlangıcından bitimine kadar inşaatın maliyetine giren inşaat malzeme alımları, genel üretim ve yönetim giderleri ile ATİK dolayısıyla yüklenilen vergilerin tamamını kapsamaktadır.

İade edilecek KDV’‘nin hesaplaması aşağıdaki örnek olay üzerinde yapılmaya çalışılmıştır.

Örnek olay:
Müteahhit Ahmet Demir 2003 yılında kat karşılığı aldığı arsa üzerinde inşaata başlamış, inşaat 2005 yılında bitmiştir.
Müteahhidin KDV İade tutarı, etap etap aşağıdaki gibi hesaplanmıştır.

1. Etap:

Yüklenilen Toplam KDV’‘nin Tespiti:
Müteahhidin 2003, 2004 ve 2005 yıllarında inşaatın maliyetine giren inşaat malzeme alımları ve genel üretim giderleri dolaysıyla yüklendiği KDV’‘ler aşağıdaki gibidir.

2003 yılı İnşaat maliyetine giren alımlara ilişkin yüklenilen KDV 50.000 YTL
2004 yılı İnşaat maliyetine giren alımlara ilişkin yüklenilen KDV 65.000 YTL
2005 yılı İnşaat maliyetine giren alımlara ilişkin yüklenilen KDV 35.000 YTL
Toplam Yüklenilen KDV 150.000 YTL

2. Etap:

Yapılan Daire ve İşyerlerinin m2 alanlarının Tespiti:

Müteahhit İnşaata 2003 yılında başlamış 2005 yılında bitirmiştir. İnşaat bittiğinde 10 adet daire ve 2 adet işyeri yapılmıştır. 10 adet daire ve 2 adet işyerinin toplam alanı 1500 m2’‘dir.

3.Etap:

m2 ‘‘ye İsabet Eden Yüklenilen KDV’‘nin Tespiti:

1. ve 2. etaptaki verilere göre müteahhit, 1500 m2 inşaat alanını oluşturan daire ve işyerlerinin yapımı sırasında yüklendiği KDV 150.000 YTL dir.

Bir m2 ‘‘ye isabet eden Yüklenilen KDV ise ( 150.000 / 1500 =) 100 YTL olarak hesaplanmıştır.

4. Etap:

Düşük Oranlı Konut Teslimlerin Tespiti:

KDV iadesine 150 m2 ‘‘nin altındaki konut teslimleri %1 KDV’‘ye tabidir. Müteahhidin, 150 m2 ‘‘den aşağı konut satışları/teslimleri aşağıdaki gibidir.

1. 3 no’‘lu daire 135 m2 olup, nisan 2005 döneminde kat karşılığı alınan arsaya karşılık, arsa sahibine fatura edilmiştir. Dairenin emsal bedeli 150.000 YTL, KDV’‘si 1.500 YTL dir.

2. 4 no’‘lu daire 145 m2 olup, nisan 2005 döneminde kat karşılığı alınan arsaya karşılık, arsa sahibine fatura edilmiştir. Dairenin emsal bedeli 175.000 YTL, KDV’‘si 1.750 YTL dir.

3. 5 no’‘lu daire 125 m2 olup, haziran 2005 döneminde müteahhit daireyi kendi kullanımına tahsis etmiştir. Kendi kullanımına tahsis ettiği bu daireyi emsal bedeliyle kendisine fatura etmiştir. Dairenin emsal bedeli 125.000 YTL olup, KDV’‘si 1.250 YTL dir.
4. 6 no’‘lu daire 140 m2 olup, bu daireyi müteahhit 2004/haziran döneminde topraktan satmış, 2004/ haziran dönemi için 100.000YTL + 1.000 YTL KDV’‘den oluşan fatura düzenlemiştir. Daire 2005/haziran döneminde tapuya tescil edilmek suretiyle teslim edilmiştir.
5. 7 no’‘lu daire 120 m2 olup, 2005/eylül döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak 130.000 YTL + 1.300 YTL KDV’‘ den oluşan fatura düzenlenmiştir.

6. 8 no’‘lu daire 130 m2 olup, 2005/eylül döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak 140.000 YTL + 1.400 YTL KDV’‘den oluşan fatura düzenlenmiştir.

7. 9 no’‘lu daire 110 m2 olup, 2006/ocak döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak 110.000 YTL + 1.100 YTL KDV’‘den oluşan fatura düzenlenmiştir.

8. 10 no’‘lu daire 100 m2 olup, 2006/nisan döneminde satılmış, bu satışla ilgili olarak 100.000 YTL + 1.000 YTL KDV’‘den oluşan fatura düzenlenmiştir.

5. Etap:

İadeye Konu Edilmeyecek Teslimlerin Tespiti:

Yukarıda 7. ve 8. sıradakiler hariç diğer teslimler 2005 yılında KDV iadesine konu edilebilecektir.

4. sıradaki satış, inşaat sürerken 2004/haziran döneminde topraktan satış yapılmış olup, henüz bir teslim söz konusu olmadığından bu satışın 2004/haziran döneminde iadeye konu edilmesi mümkün görünmemektedir. Dairenin teslimi 2005/haziran döneminde yapıldığından iadeye de bu dönemde konu edilecektir.

7. ve 8. sıradaki teslimler 2006 yılında yapılmış olduğundan dolayı bu daire teslimlerinin iadesi,bu dönemde iadeye konu edilecektir.

Buna göre 2005 yılında iadeye konu edilecek dairelerin yüklenilen KDV hesabı aşağıdaki gibi olmaktadır.

6. Etap:

İadeye Konu Edilecek Teslimlerin Yüklenilen KDV Hesabı:

Yukarıda 3. etapta yapılan hesaplamada birim m2 ‘‘ye düşen yüklenilen KDV’‘nin 100 YTL olduğu hesaplanmıştı. Bu tutar iadeye konu edilecek konutların m2 alanlarıyla çarpılarak yüklenilen KDV bulunmuştur.

2005 yılında İadeye Konu olan Daireler ve yüklenilen KDV’‘leri aşağıdaki gibi olmaktadır.

4. Etaptaki Sırası Daire No m2.si Yüklenilen KDV.si
1 3 135 135 x 100=13.500
2 4 145 145 x 100=14.500
3 5 125 125 x 100=12.500
4 6 140 140 x 100=14.000
5 7 120 120 x 100=10.000
6 8 130 130 x 100=13.000

7. Etap:

Dönemler itibariyle İade Edilebilir KDV Hesabı:

Bu etapta iadeye konu dairenin teslim edildiği dönemler tespit edilecektir. İade hesaplanacak ilk dönemin tespitinden sonra o dönemde teslim edilen dairelerin inşası sırasında yüklendiği(5.etapta hesaplanan) KDV’‘den, teslim sırasında %1 olarak hesaplanarak beyan edilen KDV çıkartılacak, kalan KDV, teslimin yapıldığı dönemden bir sonraki teslimin yapıldığı döneme kadar arada geçen dönemlerdeki KDV beyannamesinde devreden KDV’‘lerle karşılaştırılacak, küçük olan KDV tutarı, iade edilecek KDV olarak esas alınacaktır. Bu iade tutarı bir sonraki döneme, önceki dönemden iade edilecek KDV olarak aktarılacaktır. 2. dönem KDV iadesi de aynı şekilde tespit edilerek önceki dönemden gelen iade edilecek KDV ile toplanarak bulunan iade tutarı, daha sonraki iade dönemine kadar ara dönemlerin devreden KDV beyannamesiyle karşılaştırılıp yine küçük olan KDV iade edilecek KDV olarak bir sonraki döneme aktarılacaktır. Bu şekilde yapılan hesaplamalarla yıl sonuna kadar gelinecektir.

Bilindiği üzere inşaat işlerindeki iade, yıllık olup takip eden yılın Ocak- Kasım dönemlerinden herhangi birisinde talep edilebiliyor. Yıl sonunda toplanarak gelen iade tutarı yine iadenin isteneceği döneme kadar aradaki dönem beyannamelerindeki devreden KDV’‘ ler le karşılaştırılacak, küçük olan tutar, iadeye konu edilecektir.

Yukarıdaki açıklamalara göre örnek olayımızdaki müteahhidin dönem dönem iade edilecek KDV’‘nin hesabı aşağıdaki gibi olmaktadır.

İlk dönem Nisan 2005
Yüklenilen KDV (5. Etaptan)
( 1 ) %1 Hesaplanarak beyan Edilen KDV (4. Etaptan )
( 2 ) İade edilebilir KDV
( 1 -2 =)
3 no’‘lu daire 13.500 1.500 12.000
4 no’‘lu daire 14.500 1.750 12.750
Toplam iade Edilebilir KDV 24.750

İade talep edilecek bundan sonraki dönem haziran ayı olduğundan karşılaştırma yapmak için, 2005/nisan-mayıs dönemleri KDV beyannamesindeki devreden KDV bilgileri gerekli olacaktır. Bu beyannamedeki bilgilerin aşağıdaki gibi olduğu varsayılmıştır.
2005/nisan dönemi devreden KDV 28.000
2005/mayıs dönemi devreden KDV 20.000

Yukarıdaki tabloda toplam iade edilebilir KDV 24.750 YTL, 2005/mayıs dönemindeki devreden KDV 20.000 YTL olup, bu tutar daha düşük olduğundan 2005/haziran dönemine aktarılacak iade tutarı olarak esas alınacaktır.

Haziran 2005 dönemi
Yüklenilen KDV (5. Etaptan)
( 1 ) %1 Hesaplanarak beyan Edilen KDV (4. Etaptan )
( 2 ) İade edilebilir KDV
( 1 -2 =)
Önceki dönemden gelen iade edilecek KDV(2005/Nisan ) 20.000
5 no’‘lu daire 12.500 1.250 11.250
6 no’‘lu daire 14.000 1.000 13.000
Toplam iade Edilebilir KDV 44.250

İade talep edilecek bir sonraki dönem eylül dönemi olduğundan, karşılaştırma yapmak için 2005/haziran-ağustos dönemleri KDV beyannamesindeki devreden KDV bilgileri gerekli olacaktır. Bu beyannamelerdeki bilgilerin aşağıdaki gibi olduğu varsayılmıştır.
2005/Haziran dönemi devreden KDV 58.000
2005/Temmuz dönemi devreden KDV 60.000
2005/Ağustos dönemi devreden KDV 45.000

Yukarıdaki tabloda toplam iade edilebilir KDV 44.250 YTL olup, 2005/haziran-ağustos dönemlerindeki KDV beyannamelerinde gözüken devreden KDV’‘lerden düşük olduğundan bu tutar, bir sonraki döneme iade edilecek KDV olarak devredecektir.

Eylül 2005 dönemi
Yüklenilen KDV
(5. Etaptan)
( 1 ) %1 Hesaplanarak beyan Edilen KDV
(4. Etaptan )
( 2 ) İade edilebilir KDV
( 1 -2 =)
Önceki dönemden gelen iade edilecek KDV(2005/Haziran ) 44.250
7 no’‘lu daire 10.000 1.300 8.700
8 no’‘lu daire 13.000 1.400 11.600
Toplam iade Edilebilir KDV 64.550

En son iadeye konu edilecek teslim 2005/eylül ayında yapılmıştır.

2005 yılında yapılan teslimlere ilişkin iade talebi 2006/mart döneminde yapılacağı varsayılmıştır.

Buna göre 2005/eylül döneminden iadenin talep edildiği dönemden bir önceki 2006/şubat dönemine kadar verilen KDV beyannamelerindeki devreden KDV bilgilerine ihtiyaç vardır. Bu bilgilerinde aşağıdaki gibi olduğu varsayılmıştır.

2005/Eylül dönemi devreden KDV 73.000
2005/Ekim dönemi devreden KDV 58.000
2005/Kasım dönemi devreden KDV 60.000
2005/Aralık dönemi devreden KDV 85.000
2006/Ocak dönemi devreden KDV 75.000
2006/Şubat dönemi devreden KDV 69.000

Yukarıdaki tabloda toplam iade edilebilir KDV 64.550 YTL dir. Ancak iadenin talep edileceği dönemden önceki 2006/Şubat ayına kadar gözüken devreden KDV’‘lerle karşılaştırılıp, en düşük olanı iadeye konu edilmesi gerekmektedir. Bu karşılaştırma yapıldığında, 2005/ekim ayının devreden KDV ‘‘si en düşük olup, 58.000 YTL dir. Bu nedenle bu tutar iadeye esas alınacaktır.

8. Etap

Talep Edilecek İade Tutarı:

İndirimli oranların teslimlerine ait iade yıllık olup, iade, takip eden yılın ocak-kasım dönemlerinden herhangi birinde istenebilmektedir. Bu dönemlerde iadenin talep edilmemesi durumunda düzeltme beyannamesi vermek suretiyle de olsa daha sonraki dönemlerde iade talep edilememektedir.

Bir önceki etapta müteahhidin 2005 yılındaki 150 m2 den düşük konut teslimleri için hesapladığımız iadeye esas alınması gereken tutar 58.000 YTL dir.

Her yıl bakanlar kurulunca tespit edilen sınırı aşan vergiler iade edilebilmektedir.Bu tutar 2005 yılı için 10.000 YTL olarak tespit edilmiştir.

Buna göre 2006/mart döneminde talep edilecek iade tutar (58.000 - 10.000 =) 48.000 YTL olacaktır.

3- SSK İŞE BAŞLAMA VE İŞYERİ BİLDİRGESİ

SSK İşyeri bildirgesi, işyeri sicil numarası alma:

* Eğer ilk defa işyeri sicil numarası alıyorsanız:

4958 Sayılı Yeni Kanun:

‘‘MADDE 26.- 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 8 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan ‘‘işçi çalıştırmaya başlayacağı tarihten önce’‘ ibaresi, ‘‘ en geç sigortalı çalıştırmaya başladığı tarihte’‘ şeklinde değiştirilmiş...’‘
Bunun için hangi sigorta bölge müdürlüğü alanına girdiğinizi bilmeniz gerekmektedir.
* Eğer ilk defa işyeri sicil numarası alıyorsanız: İşyeri sicil numarasını aldıktan sonra işçi girişlerinizi otuz gün içerisinde ilgili sigorta bölge müdürlüğüne vermeniz gerekmektedir.

* Daha önceden işyeri sicil numaranız varsa: İşçi girişleriinizi (ilk/tekrar bildirgesi) bir gün önceden ilgili ssk bölge müdürlüğüne vermelisiniz.

* İşyerinizi kapattığınızda bir dilekçeyle ilgili SSK bölge müdürlüğüne kapamayı bir dilekçe ile bildiriniz. Ayrıca unutmamak için hemen dilekçe ile birlikte dört aylık sigorta bildirgenizi de veriniz.
4884 sayılı Kanunun 11. maddesi ile işyerini bildirme kuruluş aşamasında ticaret sicili memurluğu tarafından da yapılabilecek. Söz konusu madde aşağıya alınmıştır:

‘‘MADDE 11. — 17.7.1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 8 inci maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. (madde 8)

Şirket kuruluşu aşamasında, sigortalı çalıştırmaya başlayacağı tarihi ve çalıştırılacak sigortalı sayısını beyan eden şirketlerin ticaret sicili memurluklarına yaptıkları bu bildirimler, ticaret sicili memurluklarınca on gün içinde ilgili Kurum ünitesine gönderilir ve bu bildirim, işverence Kuruma yapılmış sayılır. Bildirimin bu süre içerisinde Kuruma gönderilmemesi halinde ilgili ticaret sicili memurluğu hakkında bu Kanunun 140 ıncı maddesinin (a) fıkrası uyarınca işlem yapılır.’‘

Cezalar:

4958 Sayılı Kanun Madde 51

İşyeri Bildirgesinin Yasal Süresi içerisinde Kuruma (SSK) verilmemesinin cezası:

1-Bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olanlar için üç aylık asgari ücret tutarında,
2-Diğer defterleri tutmak zorunda olanlar için iki aylık asgari ücret tutarında
3- Defter tutmakla yükümlü olmayanlar için bir aylık asgari ücret tutarında,

4857 Sayılı İş Kanunu (BÖLGE ÇALIŞMA)
...
İşyerini bildirme yükümlülüğüne aykırılık

MADDE 98. - Bu Kanunun 3 üncü maddesindeki ‘‘Bölge Müdürlüğüne’‘ işyeri bildirme yükümlülüğüne aykırı davranan işveren veya işveren vekiline çalıştırılan her işçi için 64.250.000. (2004 yılı için ) lira para cezası verilir.

4- ÖZEL İNŞAAT VE İHALELİ İŞLERDE ASGARİ İŞÇİLİK BİLDİRİMİ

I-GİRİŞ
Özel inşaat sahiplerinin belediyeden iskan ruhsatı alırken, ihaleli işlerde işin bitiminde teminat mektubunun geri alınmasında İlişsizlik Belgesi istenmektedir. İlişiksizlik belgesi, özel inşaatlarda inşaat maliyetinin belli bir yüzdesi, ihaleli işlerde de alınan istihkak bedelinin yine belli bir yüzdesi işçilik olarak bildirilmesi gerekmektedir. Asgari İşçilik olarak bildirilmesi gereken işçilik miktarı bildirilmişse, bildirilen işçilik ödenmişse ve kuruma sigorta borcu da yoksa ilişiksizlik belgesi verilmektedir.

Asgari işçilik bildirimin yapılıp yapılmadığının tespiti 3 şekilde yapılmaktadır.
1. Sigorta Kurumun Ünitelerinde yapılan Asgari İşçilik Tespiti.
2. Meslek Mensuplarının (SMMM veya YMM) raporlarıyla yapılan asgari işçilik tespiti
3. Sigorta Müfettişlerin incelemesiyle Yapılan Asgari İşçilik Tespiti.

Asgari İşçilik tespiti yukarıda belirtilen üç durumdan herhangi birisiyle yapılabilmektedir. Ancak bazı hallerde 1. ve 2. sıradakilerle bu tespitlerin yapılması mümkün olmamakta mutlaka müfettiş incelemesi yapılması gerekmektedir.

Bu çalışmamızda asgari işçilik tespitinin kurum ünitesine ya da meslek mensubuna yaptırılmasının şartları ve özellikli durumları açıklanmaya çalışılacaktır.

II- Asgari İşçilik Tespitinin Kurum Ünitesinde ya da Meslek Mensubuna yaptırılması

Kurum ünitelerince asgari tespit yapılabilmesi için süresinde işyeri bildirimin yapılmış ve en az bir kez işçilik bildiriminde bulunmuş olmalıdır. Bu durumda Kurum ünitesinin yapacağı ön araştırma sonucu ihaleli işlerde istihkak bedeline, özel inşaatlarda maliyet bedeline asgari işçilik tespit komisyonunca belirlenen asgari işçilik oranlarının %25 eksilterek uygulanması suretiyle bulunan asgari işçilikle, İşverenin bildirdiği işçilik mukayese edilmektedir.

Kurum ünitelerince yapılan asgari işçilik tespitinde, işverenin işçilik faturları dikkate alınmamakta bunun yerine bu tür faturalara karşılık gelmek üzere %25 götürü bir oran eksilterek uygulanmaktadır.

Meslek mensuplarının ve Müfettiş incelemelerinde bu oranda herhangi bir eksilme yapılmadan uygulanmaktadır. Buna karşılık işçilik faturaları dikkate alınarak ihaleli işlerde istihkak bedelinden, özel inşaatlarda maliyet bedelinden tenzil edilmektedir.

İşvereninin asgari işçilik tespiti müfettiş incelemesini gerektirir bir durumu yoksa bu durumda ya bu tespiti kurum ünitesine yaptırması gerekir ya da meslek mensubuna rapor düzenlettirmesi gerekmektedir.

İşverenin işçilik faturaları istihkak bedelinin, özel inşaatlarda maliyet bedelinin %25’‘inden fazla ise bu durumda meslek mensubuna rapor düzenlettirmesi daha uygun olacaktır.

Ancak bu tercih seçilmeden önce aşağıda belirtilen hususlar dikkate alındıktan sonra nihai kararın verilmesi yararlı olur.
• Meslek mensuplarının rapor düzenleme yetkisi 1.5.2004 tarihinden sonra bitirilen işler için geçerli olduğundan bu tarihten sonra bitirilen işler için kullanılabilir.
• Kurum ünitesince tespit edilen eksik işçilik üzerinden sadece gecikme zammı alınmakta, meslek mensubunun rapor düzenlemesi halinde gecikme zammından başka ilave olarak 506 sayılı kanunun 140. maddesinin birinci fıkrasının c bendinin üçüncü alt bendinin son paragrafına göre eksik işçilik bildirilmesinden dolayı asgari ücretin üç katı ve aynı kanunun 130 maddesinin 8. fıkrasına göre işyeri belgelerinin geçersizliğinden dolayı asgari ücretin 1/2’‘si olmak üzere toplam asgari ücretin 3,5 katı idari para cezası kesilmesi gerekmektedir.
• Asgari işçilik tespitinin Meslek Mensubuna rapor düzenlettirmek suretiyle yaptırılması haline, asgari işçilik oranlarında %25 eksiltme yapılmamakta bunun yerine işçilik faturaları dikkate alınmakta olduğu yukarıda ifade edilmişti. Bu durumda işverenin meslek mensubuna rapor düzenlettirmesi gerekecektir. Meslek mensubunun rapor düzenlerken hangi hususları dikkate aldığı işverence bilinmesi, kararında etkili olacağından, raporda yer alacak gerekli olan bazı hususların bilinmesi gerekmektedir. Bunlar aşağıda belirtilmiştir.
III- Meslek Mensubunun Rapor Düzenlerken Dikkate Alacağı Hususlar

16-355 sayılı genelgeyle, Meslek mensubu inceleme sırasında, Kuruma bildirilmiş olan sigorta primine esas kazançlar toplamının, inceleme sonucunda hesaplanan asgari işçilik miktarından az olması durumunda, işveren kayıtlarında yer alan aşağıdaki faturaları ve hususları dikkate alması gerektiği belirtilmiştir. Bu genelgeye göre meslek mensubu;

‘‘ 1- Öncelikle, işverene ödenmesi gereken Katma Değer Vergisi (KDV) ile varsa malzeme fiyat farkı ve akreditif bedelinin miktarlarını gösterir idarenin (ihale makamının) yazısı ile idarece onaylı son (kesin) istihkak (hak ediş) raporunun da inceleme raporuna eklenmiş olup olmadığı kontrol edecektir.

2- İdarece (ihale makamınca) işverene, ödemelerin (istihkakların) döviz şeklinde yapılması halinde, döviz tutarının, ödemenin yapıldığı tarihteki T.C. Merkez Bankasınca belirlenen döviz satış kuru üzerinden Yeni Türk Lirasına çevrilerek bulunan tutara düzenlenen raporlarda yer verilmesi gerektiğinden, istihkakların ödendiği tarihler ile bu tarihlerdeki T.C. Merkez Bankasınca belirlenmiş olan döviz satış kurlarının da raporlarda belirtilmiş olup olmadığını araştıracaktır.

3- Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca belirlenmiş olan asgari işçilik oranları, 29.09.2005 tarihli, 25951 sayılı Resmi Gazete’‘ de Tebliğ ekinde yayınlanmış olduğundan, meslek mensuplarınca yapılacak incelemede, 16-353 Ek sayılı Genelgede yapılan açıklamalar da göz önünde bulundurularak sözü geçen oranlar esas alınacaktır. Ayrıca, meslek mensuplarınca rapor düzenlenmek üzere işyeri defter ve belgeleri incelenen işlere ait oranların Tebliğ eki listede bulunmaması halinde, oranın Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca belirlenmesi amacıyla tespite konu işe ait olup, idarece her sayfası onaylanmış son hak ediş raporu ve oranın tespiti için gerekli olan diğer belgeler (sözleşme, iş bitirme belgesi vb.) meslek mensubunca ilgili Ünitemize dilekçe ekinde verilebilecek, Ünitemizce de, Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca belirlenecek oran ilgili meslek mensubuna ve işverene iadeli taahhütlü bir yazı ile bildirecektir.

Ancak, bu şekilde işlem yapılabilmesi için işveren ile işyeri kayıtlarını inceleyecek olan meslek mensubu arasında bu konuda düzenlenen sözleşmenin aslı veya noterden onaylı bir sureti de ibraz edecektir.

Diğer taraftan, meslek mensuplarınca inceleme raporu düzenlenirken, Tebliğ eki listede benzer bir iş için belirlenmiş olan oran dikkate alınmayacaktır.

4- Kurumumuza bildirilmiş olması gereken asgari işçilik miktarının; ihale konusu işlerde toplam istihkak tutarına, bina inşaatı işyerlerinde ise bina maliyet bedeline, işin asgari işçilik oranının % 25 eksiltilmeden uygulanmak suretiyle hesaplanması gerekmektedir.

5- Yukarıda belirtilen hesaplama doğru yapılmış olmasına rağmen, bu hesaplama sonucunda Kurumumuza yeterli oranda işçilik bildirilmemiş olduğunun anlaşılması durumunda, meslek mensubunca yapılmış olan incelemede;

5.1. İstihkak tutarından öncelikle fatura karşılığında malzemeli işçilik ihtiva eden ödemeler ile nakliye ve varsa hafriyat ödemelerinin toplam istihkaktan düşülmesi ve bakiye istihkaka yeniden işin asgari işçilik oranının uygulanması suretiyle bulunacak tutarın Kurumumuza bildirilmiş olup olmadığına bakılması, yine eksik bildirimde bulunulduğunun tespiti halinde,

5.2. İşyeri kayıtlarından bazı sigortalılara 506 sayılı Kanunun 78 inci maddesi uyarınca belirlenen sigorta primine esas kazanç üst sınırının üzerinde ücret ödemesi yapıldığı tespit edilmiş ise, ücret tediye bordrolarında kayıtlı brüt ücretler ile üst sınır arasındaki fark ücretler ve salt işçilik içeren faturalı işçilik ödemeleri, işin asgari işçilik oranı uygulanmak suretiyle hesaplanan asgari işçilik tutarından düşülerek inceleme yapılması gerektiğinden, buna göre işlem yapılıp yapılmadığı kontrol edecektir.

Ancak, işverenlerce ve varsa aracılar tarafından başka firma veya şahıslara fatura karşılığında yapılmış olan ödemeler istihkak tutarından düşülürken, düşülen ödemeler tutarının, istihkak (hak ediş) raporunda o iş için ödenmiş bulunan miktarı aşmaması gerekir.

Örneğin, işverenin defter ve belgelerinde nakliye ödemelerinin toplam miktarı 100.000.- YTL, buna karşılık son istihkak raporunda nakliye bedellerinin miktarı 90.000.- YTL ise, toplam istihkak tutarından 100.000.- YTL değil, 90.000.- YTL’‘ nin düşülmesi gerekmektedir.

Görüldüğü gibi, meslek mensubunca, yapılan incelemede, ihale konusu işlerde istihkak tutarına, işin asgari işçilik oranının %25 eksiltilmeden uygulanması sonucunda Kuruma yeterli işçilik bildirilmemiş olduğunun anlaşılması halinde, işverence başka firma veya şahıslara iş yaptırılmış olup olmadığının işverene ve varsa aracılara ait işyeri kayıtlarından tespit edilmesi gerekmektedir.

İşverenlerce veya aracılar tarafından bu firma veya şahıslara iş yaptırıldığının anlaşılması halinde, firma sahibinin adı-soyadı veya ünvanı, adresi, telefon numarası, faturanın tarihi, sayısı, tutarı, işyerinin işlem gördüğü Kurum Ünitesinin adı, işyeri sicil numarası, vergi numarası ve Bağ-Kur numarası gibi bilgilere raporda yer verilmesi gerekmektedir.

İşverenler veya aracıların başka firma veya şahıslardan yaptırdıkları iş karşılığında aldıkları faturaların meslek mensuplarınca işleme alınması sırasında;

1- Hariçte müstakil işveren durumunda olanlar veya Bağ-Kur’‘a tabi şahıslar tarafından düzenlenen faturalı ödemelerin ‘‘KDV’‘ siz tutarları esas alacaktır.

2- Faturayı düzenleyen firmalarca, devamlı işyerinde imal edilerek ihale konusu veya bina inşaatı işyerine monte edilen işlerden dolayı malzeme bedeli ile işçilik tutarı ayrı ayrı gösterilmiş ise, her iki tutarın toplamı, istihkak veya maliyet bedelinden düşecektir.

Örneğin, Bilge İnşaat A.Ş. nin, ihale suretiyle üstlendiği hastane inşaatının 5.000 metrekarelik doğrama işlerinin yapımını (imalini ve yerine montajını) Akar Ltd. Şti. ne metrekaresi 10 YTL üzerinden vermiş ise, bu faturanın;

‘‘5.000 metrekare doğrama işi malzemeli, işçilikli, metrekaresi 10 YTL den 50.000 YTL ‘‘ şeklinde düzenlenmiş olması gerekmektedir.

Aynı faturada, 5000 metrekare doğrama bedeli ile bu doğramanın yerine montaj işçiliğinin miktarı ayrı ayrı belirtilmiş olsa bile, her iki bedelin toplamının, istihkak veya maliyet bedelinden düşülmesi gerekecektir. Başka bir anlatımla, faturada, işçilik tutarının ayırımının yapılmış olduğu düşünülerek, sadece işçilik tutarının, istihkak veya maliyet tutarına asgari işçilik oranı uygulandıktan sonra bulunan kazançlar toplamından düşülmemesi gerekmektedir.

Nakliye ödemelerinde ise durum farklıdır. Nitekim, rapor düzenlenirken, ‘‘Nakliye’‘ ödemelerinde nakliye ile malzeme bedelinin ayırt edilmesi gerekmektedir.

Örneğin, bir faturada,
5 kamyon kum bedeli : 100 YTL,
5 kamyon kumun nakliyesi : 250 YTL kayıtlı ise,

İstihkak veya maliyet tutarından sadece 250 YTL düşecektir.

Aynı faturada, 5 kamyon kum ve nakliyesi olarak toplam 350 YTL ödeme yapıldığı belirtilmiş ise, bu defa nakliye sözleşmesinin malzemeyi de içermesi nedeniyle bu fatura değerlendirmede dikkate almayacaktır.

3- Malzeme bedeli olmaksızın salt işçilik içeren faturalı ödemeler, toplam istihkak tutarından veya bina maliyet bedelinden değil, asgari işçilik oranı uygulandıktan sonra Kurumumuza bildirilmiş olması gereken asgari işçilik miktarından (hesaplanan kazançlar toplamından) düşülecek ve Kuruma bildirilen işçilikler bu tutar ile karşılaştırılacaktır. Bu nedenle, işverenin ve aracıların, salt işçilik içeren faturayı tanzim eden kimse ile yapmış olduğu sözleşmenin incelenmesi gerekmektedir.

4- Bilindiği gibi, ihale konusu işin bölüm veya eklentilerinden iş alan ve kendi adına sigortalı çalıştıran kimseler, 506 sayılı Kanunun 87 nci maddesine göre ‘‘aracı’‘ olduklarından, bu durumdaki kimselerin prim belgelerini işveren adına açılan işyeri dosyası üzerinden Kuruma vermeleri gerekmektedir. Dolayısıyla, aracıların bildirmiş oldukları işçilik tutarının, işveren tarafından bildirilmiş işçilik olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

506 sayılı Kanunun 87 nci maddesine göre ‘‘Aracı’‘ durumunda olan kimselerin işverenlere kestikleri faturalarda kayıtlı tutarlar, bu kimselerin bildirdikleri işçilikler, işverene ait işyeri ile ilgili olarak yapılan incelemede dikkate alınmış olduğundan, ayrıca istihkak


MURAT ERİŞTİ ,YMM,Mba
MUSTAFA YEĞENOĞLU,YMM
SÜLEYMAN TAF,YMM

ARTI DEĞER GROUP
ÜSKÜDAR – İSTANBUL
OCAK 2007

Maraşlı:
İNŞAAT İŞLERİNDE KULLANILACAK HESAP PLANI
 
Yazar: MuratÇELİK(*)
E-Yaklaşım / Ocak 2007 / Sayı: 54
I- GİRİŞ
İnşaat muhasebesinin çeşitliliği ve özellik arz eden yönlerinin başında kullanılan hesapları gelmektedir. Ancak birçok meslek mensubunun kafasında soru işaretleri bırakan bazı hususlar da hala tam olarak aydınlanmış değildir.
II- NASIL BİR HESAP PLANI KULLANILMALI?
İnşaat muhasebesi için kullanılacak hesap planı öncelikle yapılan işin niteliğine göre değişmektedir. Bunun için yapılacak işin Yıllara Sari İnşaat Ve Onarım İşi mi? Başladığı yılda biten bir taahhüt işi mi? Veya vadeli satış yapılan bir konut işi mi olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir.
III- KULLANILACAK HESAPLARDA ÖZELLİK ARZ EDEN DURUMLAR
Yıllara Sari İnşaat ve Onarım İşlerinin maliyetlerinin takibi için kullanılacak hesaplar 150, 710,170 ve 350 hesaplardır.
Bunun yanında Yıllara Sari İnşaat ve Onarım işi olmayıp başladığı yıl biten inşaatlar için 150, 710,720 ve 730 hesapların kullanılması gerekmektedir.
IV- YILLARA SARİ İNŞAAT VE ONARIM İŞLERİNDE KULLANILACAK HESAPLAR
Yıllara sari inşaat ve onarım işleri için kullanılacak hesapları aşağıda detaylı olarak açıkladık. Burada bilinmesi gereken önemli bir husus 150- İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ hesabının kullanılması gerektiğidir. Birçok meslek mensubu özellikle bu hesabı çalıştırmadan direkt 710- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ hesabını kullanmaktadırlar. Oysa 31 Aralık tarihinde 100 ton demir faturasını 710 hesaba kaydederek sanki bir günde kullanılmış gibi gider yazmak yanlış ve hatalı bir kayıt olacaktır.
150- İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ
Bu hesap alınan inşaat malzemelerinin izlendiği hesaptır. İnşaatın yapımı için gerekli olan demir, çimento, tuğla, kum, çakıl, kereste vs. Malzemelerin stoklara alındığı ve buradan gider yerlerine dağıtıldığı hesaptır. Hesabın alt hesaplarını açmadan önce birden fazla inşaatı aynı anda yapan inşaat şirketleri için
150.01 – A Şantiyesi
150.02 – B Şantiyesi
şeklinde alt hesaplar açmakta yarar vardır. Şantiye hesaplarının alt hesabı olarak ise
150.01.001- İnşaat Demiri
150.01.002- Hazır Beton
150.01.003- Kalıp Malzemesi
gibi alt hesaplar açarak hangi malzemeden ne kadar kullanıldığının takip edilmesi mümkündür. Özellikle muhasebe bürolarında defteri tutulan inşaat şirketlerinin bu şekilde hesap planı oluşturmaları daha da önemlidir. Zira uygulamada karşımıza sık sık çıkan bir sorun inşaat bitiminde maliyetler hesaplanırken bir de bakıyoruz ki hiç demir alınmadan sadece betontan bir bina bitirilmiş veya çatı yapılırken inşaatın hafriyatı alınabilmektedir.
Alınan inşaat malzemeleri bu hesabın BORÇ tarafına kayıt edildikten sonra kullanılan malzemeler sarf fişleri düzenlendikten sonra 710 hesaba virman yapılır.
 
710- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
Yıllara Sari İnşaat ve Onarım İşleri yapan şirketler için oluşturulması olmazsa olmaz hesapların başında 710- Genel Üretim Giderleri Hesabı gelmektedir. Hesabın alt hesaplarını ve işleyişini daha anlaşılır bir şekilde şöyle açıklayabiliriz.
710.01- A ŞANTİYESİ
710.01.01- İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ
710.01.01.01- İNŞAAT SARF MALZEMELERİ
710.01.01.01.01- İnşaat Demiri
710.01.01.01.02- Hazır Beton
 
710.01.02- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
710.01.02.01- ŞİRKET ÇALIŞANLARI İLE YAPILAN İŞÇİLİKLER
710.01.02.01.01-Brüt Ücretler
710.01.02.01.02- SSK İşveren Payları
710.01.02.01.03- İşsizlik Sigortası İşveren Payları
 
710.01.02.02- DIŞARIDAN ALINAN İŞÇİLİK HİZMETLERİ
710.01.02.02.01- Kaba İnşaat İşçiliği
710.01.02.02.02- Dış Cephe Kaplama İşçiliği
710.01.02.02.03- Boya İşçiliği
 
710.01.03- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
710.01.03.01- ŞANTİYE HARCAMA GİDERLERİ
710.01.03.01.01- Tedaş Elektrik Giderleri
710.01.03.01.02- Yemek Giderleri
710.01.03.01.03- Reklam Giderleri
 
710.01.03.02- DIŞARIYA YAPTIRILAN MALZEMELİ İŞÇİLİK GİDERLERİ
710.01.03.02.01- Fayans ve Seramik İşleri
710.01.03.02.02- Mekanik Tesisat İşleri
710.01.03.02.03- Elektrik Tesisat İşleri
710.01.03.02.04- Hafriyat İşleri
 
Yukarıdaki hesap planından da anlaşılacağı gibi her bir gider grubu için ayrı bir hesap açmak gerekmektedir. Hesapları bu şekilde gruplamanın amacı hangi gider grubu için ne kadarlık bir harcamanın yapıldığının tespit edilmesinin yanında Asgari İşçilik gibi bir takım hesaplamaların kayıtları üzerinden rahatlıkla yapılabilmesinin sağlanmasıdır.
710 hesabı üç ana gurpta toplamış bulunmaktayız. Bunlar inşaat maliyetlerinin takibi için İlk Madde ve Malzeme Giderleri, Asgari İşçilik Hesaplarının Takibi İçin Direkt İşçilik Giderleri ve İnşaat Giderleri ile Dışarıya yaptırılan işlerin takiplerinden oluşmaktadır.
Bu hesapları yıl sonunda 741- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI ile kapatarak 170- YILLARA SARİ İNŞAAT VE ONARIM İŞLERİ hesabında alt hesapları ile birlikte açmak gerekmektedir.
350- YILLARA SARİ İNŞAAT VE ONARIM İŞLERİ HAKEDİŞLERİ
Yıllara Sari İnşaat ve Onarım işleri yapan firmaların yapmış oldukları hakedişlerin karşılığında düzenlemiş oldukları faturalırın izleneceği hesaplardır. İşin bitiminde bu hesapta biriken tutar 600- YURT İÇİ SATIŞLAR hesabına virman yapılarak kapatılır.
170- YILLARA SARİ İNŞAAT VE ONARIM İŞLERİ
Yıllara Sari İnşaat ve Onarım işlerinin 710 hesaplardan gelen tutarları bu hesaplarda izlenir. İşin bitiminde 620- SATILAN HİZMET MALİYETİ hesabına virman yapılarak kapatılır.
V- YILLARA SARİ OLMAYAN TAAHHÜT İŞLERİNDE KULLANILACAK HESAPLAR
Birçok meslek mensubunun yapılan işin inşaat işi olduğunu öğrenir öğrenmez 710- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ hesabı kullanma gibi bir yanılgıya düştüklerini görmüş bulunmaktayız. Oysa ki yapılan işin Yıllara sari inşaat ve onarım işi olmaması durumunda kullanılacak hesap 710, 720 ve 730 no.lu hesaplardır. Bu hesaplar ilgili hesap döneminde Kar/Zarar hesaplarına aktarılarak vergilendirildiğinden Yıllara Sari İnşaat ve Onarım işi dışında kalan tüm taahhüt işlerinin bu hesaplarda izlenmesi gerekmektedir.
Yukarıda 710- HİZMET ÜRETİM MALİYETİ hesabının alt hesaplarını bu hesaplardan esinlenerek oturtmuştuk. Bu hesapları da aynı mantıkla alt hesaplara şu şekilde açabiliriz.
 
710.01- A ŞANTİYESİ
710.01.01- İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ
710.01.01.01- İNŞAAT SARF MALZEMELERİ
710.01.01.01.01- İnşaat Demiri
710.01.01.01.02- Hazır Beton
 
720.01.01- DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
720.01.01.01- ŞİRKET ÇALIŞANLARI İLE YAPILAN İŞÇİLİKLER
720.01.01.01.01-Brüt Ücretler
720.01.01.01.02- SSK İşveren Payları
710.01.01.01.03- İşsizlik Sigortası İşveren Payları
 
720.01.01.02- DIŞARIDAN ALINAN İŞÇİLİK HİZMETLERİ
720.01.01.02.01- Kaba İnşaat İşçiliği
720.01.01.02.02- Dış Cephe Kaplama İşçiliği
720.01.01.02.03- Boya İşçiliği
730.01.01- GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
730.01.01.01- ŞANTİYE HARCAMA GİDERLERİ
730.01.01.01.01- Tedaş Elektrik Giderleri
730.01.01.01.02- Yemek Giderleri
730.01.01.01.03- Reklam Giderleri
 
730.01.01.02- DIŞARIYA YAPTIRILAN MALZEMELİ İŞÇİLİK GİDERLERİ
730.01.01.02.01- Fayans ve Seramik İşleri
730.01.01.02.02- Mekanik Tesisat İşleri
730.01.01.02.03- Elektrik Tesisat İşleri
Yukarıdaki hesap gruplarında ve alt hesaplardan da anlaşılacağı gibi her bir şantiye için bu hesap planını çoğaltabiliriz. Böylece her bir şantiyenin maliyetini detaylı bir şekilde mizanımızda rahatlıkla görebiliriz.
VI- SONUÇ
Taahhüt işlerini yıllara sari ve yıllara sari olmayan taahhüt işleri olarak iki gruba ayırabiliriz. Bu ayrımdan sonra kullanacağımız hesap planını yukarıdaki örneklere göre kendi şirketimize uyarlamamız mümkündür. Bunun yanında hem Yıllara Sari İnşaat ve Onarım işlerini ve hem de aynı yıl içersinde taahhüt işlerini yapan firmalar için de bu hesap planının rahatlıkla uygulamamız mümkündür. Bu sayede aradan yıllar geçse de hangi işi yıllara sari hangi işi aynı yıl içersinde bitirdiğimizi hesap planımızda kullandığımız hesaplara bakarak rahatlıkla tespit etmemiz mümkün olur.
Ve en önemlisi asgari işçilik hesaplaması yapılacağı zaman defter kayıtlarımız üzerinden çok rahatlıkla bu hesaplamayı yapabilir, vergi incelemelerinde ise inceleme elemanına yaptığımız işin izahatını yıllar geçse de rahatlıkla yapabiliriz.
 
________________________________________
*               Muhasebe Müd.Yrd., İnşaat Muhasebesi Uzmanı
 
 
 

Navigasyon

[0] Mesajlar